W ramach warsztatów uczestnicy definiują pojęcia „dziecko” i „dzieciństwo” oraz analizują ich różne interpretacje w kontekście prawnym, kulturowym i pedagogicznym. Poznają  także podstawowe prawa dziecka, takie jak prawo do edukacji, ochrony przed przemocą czy godziwych warunków życia. Omawiają przykłady łamania praw dzieci na świecie. Warsztaty podkreślają, że dzieciństwo to kluczowy etap rozwoju człowieka, który nie jest jednolity ani uniwersalny. Wymaga szczególnej ochrony, aby każde dziecko miało szansę na godne życie, edukację i rozwój. Edukacja globalna i działania pomocowe mogą przyczynić się do zmiany sytuacji najmłodszych, ale potrzebne jest zaangażowanie na wielu poziomach – od lokalnych społeczności po rządy i organizacje międzynarodowe.

Cel zajęć 

Zapoznanie uczestników z tematyką praw dziecka oraz trudnościach w ich egzekwowaniu w różnych miejscach na świecie. 

Dla kogo 

Warsztaty adresowane są szczególnie  do studentów kierunków pedagogicznych, psychologii oraz nauk o rodzinie, prawa. 

Metody

Praca z tekstem, burza mózgów, studium przypadków, film edukacyjny
Materiały
flipchart, kartki, długopisy, kolorowe karteczki 

Konspekt zajęć _ Kiedy(prze)staje się być dzieckiem

Materiały powstały w ramach projektu Uniwersytet przez kontynenty współfinansowanego w ramach programu polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.

Po zakończeniu II wojny światowej, dokładnie 10 grudnia 1948 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwaliło Powszechną Deklarację Praw Człowieka, która określa, że każdy człowiek – bez względu na rasę, płeć, język czy wyznanie – posiada wszystkie prawa i wolności określone w dokumencie. Niestety w obecnych czasach obserwuje się przypadki łamania praw człowieka w około 160 krajach. Szczególnie duże natężenie tego problemu odnotowywane jest w krajach Globalnego południa np. w obliczu konfliktów zbrojnych na tle politycznym, rasowym czy religijnym. Mordowani są cywile, częstym zjawiskiem są uprowadzenia. Dzieci wcielane są do armii pod przymusem. W wielu miejscach dochodzi do łamania zwłaszcza tych najbardziej podstawowych praw, chociażby prawa do życia, edukacji, wolności wyznania czy wyżywienia i mieszkania. Kategorią obywateli objętych szczególną ochroną są dzieci, którym powinno być zapewnione między innymi prawo do życia i edukacji. Ze względu na nieudolność polityki wewnętrznej wielu państw, w sytuacjach kryzysowych, a także jako źródło informacji dla opinii publicznej, działają organizacje pozarządowe na całym świecie, które zajmują się ochroną praw człowieka. Są to między innymi Komitet Praw Człowieka ONZ, Helsińska Fundacja Praw Człowieka czy Amnesty International.

Cel zajęć: 

zapoznanie z sytuacją praw człowieka na świecie.

 Metody: 

wykład, praca grupowa, dyskusja, praca z tekstem

Środki: 

karty z prawami człowieka (załącznik 1), nożyczki, mapa, akt oskarżenia (załącznik 2), raport o stanie praw człowieka

Przebieg zajęć:

1.Wprowadzenie

Nauczyciel przedstawia uczniom temat zajęć: Wszyscy mają prawo mieć prawo? I wyjaśnia, że w czasie zajęć będą omawiać kwestie związane z prawami człowieka i ich respektowaniem na świecie.

2. Jakie masz prawa?

Nauczyciel wyjaśnia, że Powszechna Deklaracja Praw Człowieka to zbiór trzydziestu artykułów, które zostały podzielone według trzech kategorii – tzw. generacji. Uczniowie zostaną podzieleni na trzy grupy i  każda z grup, na podstawie wybranych praw, ma za zadanie nazwać grupę praw i wyjaśnić dlaczego. Prowadzący przydziela grupom po jednym ze zbiorów praw (załącznik 1).

Po zakończonym zadaniu grupy przedstawiają efekty swojej pracy, a nauczyciel sprawdza zgodność odpowiedzi.

Prawidłowe rozwiązanie:

3. Artykuł 18

Nauczyciel wyjaśnia, że choć prawa człowieka powinny być respektowane na całym świecie, to są miejsca, gdzie z różnych powodów są one nagminnie łamane. Odczytuje Artykuł 18 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka:

Każdy człowiek ma prawo wolności myśli, sumienia i wyznania; prawo to obejmuje swobodę zmiany wyznania lub wiary oraz swobodę głoszenia swego wyznania lub wiary bądź indywidualnie, bądź wespół z innymi ludźmi, publicznie i prywatnie, poprzez nauczanie, praktykowanie, uprawianie kultu i przestrzeganie obyczajów.

Następnie wyjaśnia, że w blisko 50 krajach na całym świecie chrześcijanie są prześladowani za wiarę, a następnie wyświetla mapę (zał. multimedialny 1), by pokazać skalę problemu i jego rozmieszczenie.

4. Winna!

Nauczyciel zaprasza uczniów do trzech grup, które zostały poprzednio utworzone. Następnie zapoznaje uczniów z wydarzeniem, które miało miejsce w 2009 roku w Pakistanie (kraj islamski), kiedy Asia Bibi (czyt. Azja Bibi) – chrześcijanka – została skazana na karę śmierci przez powieszenie, ponieważ osądzono ją o bluźnierstwo przeciw Mahometowi. Każda z grup otrzymuje kopię aktu oskarżenia Pakistanki (załącznik 2) na podstawie którego mają przygotować kolejno każda z grup: mowę obronną adwokata, list – petycję od organizacji międzynarodowej chroniącej prawa człowieka, apel rodziny skazanej Pakistanki.

Po wykonanym zadaniu nauczyciel prosi grupy o przedstawienie efektów pracy, a następnie przedstawia sytuację Asii Bibi na lipiec 2014 roku:

Asia Bibi w 2009 roku została skazana na karę śmierci przez powieszenie i od tamtego czasu przebywa w celi śmierci. Ze względu na reakcje środowisk międzynarodowych egzekucja została zawieszona do czasu rozpatrzenia apelacji, którą Sąd Najwyższy w Lahaurze po raz kolejny odroczył w obawie przed reakcję środowisk islamskich. Dwóch pakistańskich polityków, którzy zabiegali o uwolnienie Asii Bibi, przypłaciło to życiem: gubernator prowincji Pendżab Salman Taseer oraz minister ds. mniejszości Shahbaz Bhatti. Asia Bibi ma męża i pięcioro dzieci, których życie wciąż jest zagrożone.

5. Podsumowanie

Na zakończenie nauczyciel podsumowuje zajęcia, zwracając uwagę uczniów na dużą skalę  łamania prawa do wolności sumienia i innych praw człowieka. Przedstawia również instytucje, które zajmują się ochroną praw człowieka oraz zachęca do przeczytania dostępnych raportów o prawach człowieka na świecie.

Załączniki:

Załącznik do druku-liceum

Ukazanie przyczyn, skali i różnic zachodzących pomiędzy krajami Globalnej Północy a Globalnego Południa.

Cele szczegółowe:

– uczeń zna historię kolonializmu;

– uczeń rozumie przyczyny  zjawiska kolonializmu;

– uczeń dostrzega współzależności obejmujące Północ i Południe pod względem ekonomicznym;

– uczeń zna pojęcie Sprawiedliwego Handlu ;

– uczeń rozumie różnice w handlu i produkcji między krajami Globalnej Północy a krajami Rozwijającymi się i ich wpływu na gospodarkę;

– uczeń rozumie dysproporcje ekonomiczne wynikających z różnic w polityce gospodarczej Krajów Północy i Południa.

Metody: 

dyskusja, wykład, praca grupowa

Środki: 

bloki z mapami świata, ilustracje produktów importowanych, wydrukowane strzałki

Przebieg zajęć:

1. Wprowadzenie

Nauczyciel przedstawia dzieciom temat zajęć. Wyjaśnia główną tematykę i cel spotkania jakim jest ukazanie przyczyn i różnic zachodzących pomiędzy krajami Globalnej Północy a Globalnego Południa.

2. Światowy handel

Nauczyciel dzieli dzieci na czteroosobowe grupy. Każda z nich otrzymuje zestaw wydrukowanych ilustracji, przedstawiających produkty importowane z krajów Globalnego Południa (kawa, herbata, kakao, owoce, zabawki) oraz duże bloki z konturami mapy świata. Zadaniem dzieci jest dopasowanie poszczególnych produktów do miejsc, z których pochodzą. Grupy otrzymają również strzałki, które posłużą połączeniu danych produktów z państwami Północy, które je importowały.

3. Skąd kolonializm?

Nauczyciel wymienia pokrótce przyczyny i przebieg kolonializmu. Uczniowie zapoznają się ze skalą różnic w handlu między krajami Globalnego Południa a krajami Północy. Uczestnicy mają możliwość podzielić się swoimi spostrzeżeniami i sugestiami z innymi

4. Podsumowanie

Nauczyciel podsumowuje zajęcia powtórzeniem informacji na temat kolonializmu i dysproporcji ekonomicznych wynikających z różnic polityki gospodarczej Krajów Północy i Południa.

Mieszkańcy rożnych części świata stawiają czoła różnym problemom związanym z ubóstwem materialnym, jak i duchowym, trudnymi warunkami ekonomicznymi czy sytuacją związaną z konfliktami wojennymi. Osoby, które zauważają te potrzeby i problemy drugiego człowieka oraz starają się im zaradzić angażują się w wolontariat i sami stają się wolontariuszami. Wolontariat to jednocześnie szansa na zdobycie nowych umiejętności, na poznanie ludzi i otaczającego ich świata, w wymiarze globalnym, jak i lokalnym. Dla wolontariusza ważnym aspektem jest jego motywacja do pracy, która jest dobrowolna i bezpłatna. Może mieć ona charakter lokalny – wspierając lokalne inicjatywy społeczne oraz samorządowe placówki socjalne czy ogólnopolski lub międzynarodowy, włączając się w działania formalnie działających organizacji pozarządowych.

Cel zajęć: 

przybliżenie pojęcia wolontariatu oraz wskazanie możliwości zaangażowania.

Metody: 

praca w grupach, prezentacja multimedialna, praca indywidualna, kalambury

Środki: 

kartki A4, markery, długopisy, schemat domu, hasła do kalamburów (załącznik 1), film pt. „Misja 2012”

 Przebieg zajęć:

1. Wprowadzenie

Nauczyciel przedstawia uczniom temat zajęć „Wolontariuszem być”. Pyta czy znają pojęcia wolontariat i wolontariusz.

2. Moja definicja wolontariatu

Prowadzący dzieli uczniów na trzy grupy. Każdej z nich rozdaje pociętą przez siebie kartę pracy (załącznik 1). Na wycinkach znajdują się pojęcia dotyczące wolontariatu. Każda z grup ma za zadanie ułożyć puzzle i odczytać definicję wolontariatu.

Wolontariat – dobrowolna, bezpłatna, świadoma działalność na rzecz innych wykraczająca poza związki rodzinno, koleżeńsko, przyjacielskie. (Malwina Kostrzewa, socjolog)

Wolontariat – jest poświeceniem czasu i energii na rzecz społeczności lokalnej osób spoza rodziny, na rzecz rozwoju środowiska. Ma charakter bezpłatny z wyjątkiem zwrotu kosztów poniesionych w związku z wykonywanym świadczeniem. (Karolina Wieczorko, pedagog)

Wolontariat – to dobrowolne i nieodpłatne działania świadczone na rzez innych wykraczające poza więzi rodzinne i koleżeńskie. (SWM Młodzi Światu)

3. Cechy wolontariusza

Nauczyciel  przedstawia uczniom przykładowy schemat domu. Każdy uczeń maluje w swoim zeszycie podobny rysunek. Zadaniem uczniów jest zastanowienie się, a następnie wypisanie cech wolontariusza w poszczególne elementy domu. Każda z części domu odnosi się do konkretnej cechy wolontariusza. Na przykład fundament to bezinteresowność pracy wolontariusza, drzwi symbolizują nieznane wyzwanie, okna to pomoc i odwaga, które są niezbędne do wykonywania pracy. Dach to oddanie, zaangażowanie i uśmiech, by osoby, którym pomaga wolontariusz, czuły się bezpiecznie.

Po zakończeniu pracy uczniowie prezentują swoje pracę i wspólnie z prowadzącym omawiają cechy wolontariusza.

4. Kalambury

Nauczyciel dzieli osoby w klasie na dwie grupy. Przedstawiciele każdej z grup pokazują swojej drużynie wylosowane hasła dotyczące pracy wolontariusza, bez użycia słów. Zadaniem drużyny jest odgadnąć przedstawione hasła (załącznik 1).

5. Film „Misja 2012”

Prowadzący włącza uczniom materiał filmowy pt. „Misja 2012” (http://vimeo.com/45709470) dotyczący pracy wolontariuszy misyjnych SWM Młodzi Światu, który  ukazuje różne prace wykonywane przez młodych ludzi w ramach wolontariatu. Nauczyciel prosi uczniów, żeby zwrócili uwagę w jakich krajach pracowali wolontariusze i czym się zajmowali.

6. Podsumowanie

Prowadzący podsumowuje przebieg zajęć przypominając poznane pojęcia i różnorodność form pracy wolontariusza.  Zachęca uczniów także do zaangażowania się w pomoc innym.

Załączniki:

Załączniki-do-druku-klasy-4-6-szkoły-podstawowej

Wolontariat – to dobrowolna i świadoma chęć angażowania się w pracę pomoc bez wynagrodzenia na rzecz innych, wykraczająca poza więzi rodzinne i koleżeńskie. Wolontariusza cechuje otwartość na innych i chęć rozwoju. Uczy się cierpliwości i współdziałania w grupie. Nie boi się wyzwań. Często odkrywa zdolności, o których wcześniej nie miał pojęcia. Niesie pomoc tym, którzy jej najbardziej potrzebują. Wolontariusz może działać w organizacjach pozarządowych, w szpitalach, hospicjach, ale na tym nie koniec. Może brać udział w różnych akcjach, takich jak np. pomoc przy organizacji imprez sportowych oraz międzynarodowych spotkań młodzieży. Wolontariat pomaga zawrzeć nowe znajomości i zdobyć doświadczenie. Pomaga także rozwijać się, poszerzać horyzonty i wykorzystać umiejętności w praktyce. Wolontariusze czerpią satysfakcję ze swojej pracy, dzięki widocznym efektom, takim jak np. uśmiech drugiego człowieka, nowo powstała szkoła, przy której budowie pomagali oraz nowe umiejętności zdobyte przez dzieci, które uczyli. Wolontariuszem może być każdy, bez względu na zajęcia, wiek, pochodzenie, wyznanie, czy płeć. Przykładem wolontariatu jest Salezjański Wolontariat Misyjny MŁODZI ŚWIATU, który wysyła swoich wolontariuszy do różnych zakątków świata, aby nieśli pomoc najbardziej potrzebującym.

Cel zajęć: 

przedstawienie uczniom pojęcia wolontariusz i sposobów pomagania innym.

Metody: 

zabawa integracyjna, zabawy ruchowe, prezentacja multimedialna, rysunek

Środki: 

bandaż, szablony uśmiechu, elementarz, szablon uśmiechniętego słońca, kartki papieru, kredki, piłka, obrazki z sytuacjami

Przebieg zajęć:

1. Wprowadzenie

Nauczyciel przedstawia temat zajęć: Wolontariusz – kto to taki? Pyta dzieci, czy wiedzą kim jest wolontariusz i zachęca do swobodnych wypowiedzi. Następnie wyjaśnia, że jest wolontariusz to osoba, które pomaga innym bezinteresownie, to znaczy nie dostaje za to żadnej nagrody ani pieniędzy. Robi to tylko dlatego, że chce sprawić innym radość. Działa w różnych organizacjach, szpitalach i szkołach pomagając tym, którzy tego najbardziej potrzebują, np. ucząc dzieci, odwiedzając chorych, zbierając pieniądze do puszek.

2. Wolontariusz pisze listy

Nauczyciel mówi dzieciom, że ma dla nich niespodziankę, a jest nią list prosto z Afryki. Autorem listu jest osoba, którą nazywamy wolontariuszem. Prowadzący zaprasza do uważnego słuchania listu:

Cześć!

Mam na imię Marta, mam 20 lat i jestem wolontariuszką w Afryce. Przyjechałam tu dwa lata temu. Zawsze chciałam pomagać. Pracuję w szkole, ponieważ jestem z wykształcenia nauczycielem języka angielskiego. Nie dostaję za swoją pracę żadnych pieniędzy. Największą nagrodą za włożony wkład w pracę jest uśmiech dzieci i to, że biorą one chętnie udział w zajęciach. Starają się też jak najwięcej nauczyć w czasie naszych lekcji. Wiem, że przynosi to wiele radości drugiemu człowiekowi.  Zachęcam i was do pomocy innym. Możecie pomagać w domu rodzicom, albo koleżance w przedszkolu. Zobaczycie, że zawsze to przyniesie uśmiech wam i tej drugiej osobie.

Życzę, abyście zaczęli od dziś. Pozdrawiam was z ciepłej i słonecznej Afryki!

Marta

Po odczytaniu listu nauczyciel zadaje dzieciom pytanie: kim jest Marta i dlaczego pojechała do Afryki? Po wysłuchaniu odpowiedzi podsumowuje, że wolontariuszami mogą być ludzie w różnym wieku i różnych profesji, ponieważ najważniejsze są dobre chęci.

Prowadzący wyjaśnia dzieciom, że to nie koniec listów od wolontariusza z Afryki. Marta napisała do nich kolejny list, którego muszą uważnie wysłuchać. 

Cześć!

Cieszę się, że mogę znów do Was napisać! Chciałabym wam opowiedzieć o mojej pracy z dziećmi w afrykańskiej szkole. Uczę dzieci czytać i pisać. W wolnym czasie gram z nimi w piłkę i czytam bajki. Każdego dnia aktywnie spędzamy czas. Wasi afrykańscy rówieśnicy mają tyle energii, że nigdy nie brakuje im chęci do kolejnych zajęć.

Ale bycie nauczycielem to nie moja jedyna praca. Jestem również pielęgniarką w szkole. Pomagam chorym dzieciom i opatruję rany. Jestem tu już drugi rok i bardzo się cieszę, że mogę to robić. Kiedy dzieci są smutne staram się z nimi rozmawiać, aby je pocieszyć, a kiedy widzę głodne dziecko od razu daję mu coś do jedzenia.Czasem nawet zdarza mi się pomagać przy budowie domu, kiedy coś się popsuje lub zawali. Tutaj, w Afryce, każda para rąk jest potrzebna do pomocy.

Mam nadzieję, że wam też nie brakuje każdego dnia energii, tak jak waszym kolegom z Afryki!

Pozdrawiam,

Marta

Prowadzący podkreśla, że Marta robi wiele dobrego dla tych, którzy najbardziej potrzebują jej pomocy. Nasz wolontariusz w czasie swojej pracy miał wiele przygód, w których najważniejsze dla niego było, by pomóc drugiemu.

Nauczyciel wyjaśnia, że w sali są schowane różne przedmioty, które mogłyby się okazać pomocne również w Afryce. Następnie odczytuje kolejno zdania, po których dzieci mają odszukać przedmiotów, będących rozwiązaniem dla przedstawionego problemu.

– Marta, idąc do szkoły, spotkała dziecko, które się przewróciło i stłukło kolano. Czego potrzebuje Marta, by pomóc dziecku? (bandaż)

– Nasz wolontariusz, kiedy prowadził lekcje z języka angielskiego, zauważył, że jedna dziewczynka z klasie nie zapisywała nic w zeszycie. Okazało się, że nie potrafi czytać ani pisać. Czego potrzebuje Marta, by jej pomóc? (elementarz)

– Marta grała z dziećmi w piłkę nożną. W czasie gry jeden z chłopców strzelił gola i bramkarz był smutny, że jedno drużyna przegrała. Czego potrzebuje Marta, by mu pomóc? (uśmiech)

– Marta pewnego razu pojechała na zakupy do centrum miasta, by kupić do szkoły nowe podręczniki. Przy wejściu do sklepu spotkała rodzeństwo, które było bardzo głodne.Czego potrzebuje Marta, by im pomóc? (jabłko)

Po zakończeniu zadania prowadzący wyjaśnia dzieciom, że też powinny pomagać, gdy komuś dzieje się krzywda. Uśmiechnąć się do kolegi, gdy jest smutny, a ktoś się skaleczy podać mu bandaż. Jeśli koleżanka lub kolega uczy się czytać i pisać, należy mu pomóc, gdy samemu już się to potrafi.

3. Portret wolontariusza

Nauczyciel wyjaśnia dzieciom, że Marta napisała jeszcze jeden – już ostatni list – prosto z Afryki. W tym liście opowiada nieco więcej o tym, jaką osobą jest właściwie jest wolontariusz.

Cześć, tu Marta!

Po raz kolejny piszę do was, aby podzielić się moimi przeżyciami z pracy w Afryce.

Wolontariat daje mnóstwo radości, ale nie jest łatwy. Wiele jest trudności. Jedną z nich jest tęsknota za domem. Bardzo mi brakuje mojej rodziny, która przez cały czas powtarza, że wyjazd do Afryki to bardzo odważna decyzja. Czasem trudnością jest zmęczenie, które odbiera chęci do pracy. Mimo to, kiedy widzi się radość dzieci z poświęconego im czasu, wspólnej zabawy i nauki, to wtedy uśmiech znów wraca wraz z siłami do pracy. W takich chwilach wiem, że warto pomagać i że moje poświęcenie jest bardzo ważne dla innych. Czasem mam problem, by wstać rano do szkoły, trudno pozbyć się lenistwa, ale staram się być pracowita dla moich uczniów, by dać im dobry przykład.

Chcę wam powiedzieć, że uśmiech do drugiego człowieka jest bardzo ważny i zachęcam was, abyście się do kolegów i wszystkich innych ludzi zawsze uśmiechali!

Wysyłam wam pozdrowienia ze słonecznym uśmiechem,

Marta

Nauczyciel wymienia z dziećmi cechy wolontariusza, które pojawiły się w liście. Następnie zaprasza dzieci, by ustawiły się w kole. Wyjaśnia, że trzyma w ręku słońce (wcześniej przygotowane przez prowadzącego), które będzie przekazywane z rąk do rąk, pamiętając o słowach „proszę” i „dziękuję”. Po tym, jak słońce zatoczy koło, prowadzący tłumaczy dzieciom, że wolontariusz zawsze powinien podchodzić z serdecznością i radością do osób, z którymi i dla których pracuje.

4. Od dziś jestem wolontariuszem

Nauczyciel rozdaje dzieciom kartki i kredki. Wyjaśnia, że ich zadaniem będzie narysowanie, jak oni pomagają innym. Po zakończeniu zadania prowadzący przedstawia wybrane prace całej grupie, podkreślając, że wolontariat może zacząć się od najmłodszych lat, w każdym miejscu, gdzie potrzebna jest pomoc.

5. Podsumowanie

Podsumowując zajęcia, nauczyciel podkreśla ważność wolontariatu w życiu każdego człowieka. Zwraca uwagę na fakt, że wolontariusz to osoba, która chce pomagać i nikt jej do tego nie zmusza. Prosi na koniec, aby wszyscy razem głośno powtórzyli hasło „Wolontariusz chętnie pomaga!”.

W obecnym świecie młody człowiek poszukuje aktywności, w której mógłby odkryć, zaprezentować i rozwinąć swoje zalety, talenty i zdolności. Jedną z takich przestrzeni jest możliwość zaangażowania się w wolontariat. Różnorodność form pracy wolontaryjnej jest nieograniczona. Młody człowiek może zaangażować się w prace z dziećmi, może pracować w hospicjum, być wolontariuszem w schronisku dla zwierząt czy też pomagać chorym w Afryce. Każda z powyższych form pracy rozwija, uwrażliwia i wskazuje wolontariuszowi wartość bezinteresownej pracy. Wolontariusz angażujący się we wszelakie dzieła z czasem czuje się coraz bardziej potrzebny przez co jego działania wynikają z potrzeby serca a nie narzuconych mu z zewnątrz powinności. Wolontariusz jest osobą odważną, sumienną, zaangażowaną, dobrą i pracowitą. Wyżej wymienione cechy kształtują jego osobowość. Każda praca wolontariusza jest oddaniem siebie dla drugiego. Przed wolontariuszem niejednokrotnie stają wielkie wyzwania dlatego też, każdy w zależności od pragnień, zainteresowań, pasji, talentów samodzielnie wybiera miejsca gdzie chce dzielić się sobą z innymi.

Cel zajęć: 

wyjaśnienie pojęć: wolontariat i wolontariusz.

Metody: 

burza mózgów, zabawa ruchowa, opowiadanie, praca plastyczna, prezentacja multimedialna

Środki: 

cechy wolontariusza (załącznik 1), kartki A4, markery, kredki, flamastry, zdjęcia wolontariuszy

Przebieg zajęć:

1. Wprowadzenie

Nauczyciel przedstawia uczniom temat zajęć: Wolontariat. Co to takiego? Wyjaśnia, że spotkanie będzie dotyczyło tego zagadnienia. Pyta czy kiedykolwiek dzieci słyszały słowo wolontariat lub wolontariusz.

2. Co to jest wolontariat?

Nauczyciel na tablicy zapisuje pionowo hasło „wolontariat”. Wyjaśnia, że będzie odczytywał kolejno zdania, związane z cechami wolontariusza (załącznik 1), które uczniowie muszą odgadnąć. Następnie hasła zostaną dopisane do słowa „wolontariat”, według schematu. Po zakończeniu ćwiczenia podaje uczniom jedną z definicji wolontariatu.  

Definicja

Wolontariat – to dobrowolne poświęcenie czasu na rzecz tych, którzy tego najbardziej potrzebują. Jest to praca, za którą nie otrzymuje się wynagrodzenia.

3. Pewnego razu wolontariusz…

Nauczyciel dzieli uczniów na trzy grupy. Podział grupy odbywa się poprzez odliczanie kolejnych uczniów, według słów POMOC, WOLONTARIUSZ, PRACA. Uczniowie zapamiętują swoje role i siadają w okręgu. Prowadzący wyjaśnia, że będzie czytał opowiadanie, w którym znajdują się słowa, według których zostali podzieleni. Kiedy usłyszą nazwę swojej grupy, mają wymieniać między sobą miejsca.

Pewnego dnia Piotrek, który był WOLONTARIUSZE jak co rano jechał do swej PRACY. PRACOWAŁ on w ośrodku dla ubogich dzieci, gdzie mógł im POMAGAĆ w odrabianiu zadań. Był on bardzo uśmiechniętym i życzliwym WOLONTARIUSZEM. Już na samym początku jego PRACY podeszła do niego dziewczynka i poprosiła go o POMOC. Miała trudności z czytaniem więc Piotrek nie zastanawiając się udzielił jej POMOCY i razem z nią usiadł przy stoliku, gdzie przez pewien czas czytał z nią książki. Mała Zosia codziennie z WOLONTARIUSZEM czytała jakieś opowiadania i ćwiczyła regularnie, żeby poprawiać swoje umiejętności.  Piotrek był bardzo szczęśliwy, wtedy gdy widział jak jego PRACA i POMOC dzieciom uszczęśliwia nie tylko jego. Po czytaniu książek WOLONTARIUSZ zabrał dziewczynkę z grupką innych dzieci na dwór, gdzie mogli wspólnie się pobawić. Podczas zajęć WOLONTARIUSZ Piotrek zobaczył jak jedna dziewczynka skaleczyła sobie nogę. Już chciał do niej podejść, aby jej POMÓC, kiedy nagle zobaczył jak mężczyzna PRACUJĄCY obok ośrodka widząc płaczące dziecko, rzuca swoja PRACE i biegnie jej z POMOCĄ. Kiedy WOLONTARIUSZ podszedł do dziewczynki miała ona już zabandażowaną nogę. Piotrek chciał podziękować mężczyźnie za POMOC, której udzielił dziecku. WOLONTARIUSZ uściskał mu rękę a mężczyzna odparł mu, że postawa Piotra pozwoliła mu zrozumieć, że PRACA nie jest tak ważna, kiedy widzi płacz dziecka i że dla niego niesienie POMOCY jest czymś wyjątkowym i bardzo się cieszy, jeżeli może komuś POMÓC. To on podziękował Piotrowi za to, że pomógł mu zrozumieć co jest dla niego najważniejsze.  WOLONTARIUSZ usłyszawszy te słowa bardzo się ucieszył, pochwalił mężczyznę za to jak się zachował i jak szybko POMÓGŁ dziewczynce. Piotrek był bardzo zadowolony z przygody, która go spotkała. Cieszył się bo wiedział, że na świecie jest bardzo dużo ludzi, którzy chcą POMAGAĆ i którzy mogą być WOLONTARIUSZAMI, którzy PRACUJĄ dla dobra innych.

4. Wolontariusz i jego praca

Nauczyciel prosi uczniów o przypomnienie c kto to jest wolontariusz i czym się zajmuje? Pyta uczniów, czy zapamiętali co robił wolontariusz w wysłuchanym opowiadaniu. Prosi o wykonanie ilustracji ukazujących pracę wolontariusza, którego poznali. Wskazuje przy tym na aktywności, które wykonywał. Po zakończonej pracy pyta uczniów czy również chcieliby zostać wolontariuszami jak ich starszy kolega i w czym mogli by pomagać innym?

5. Zobacz, jestem wolontariuszem!

Nauczyciel włącza prezentacje multimedialną ze zdjęciami wolontariuszy, którzy pracują w kraju i za granicą. Ma to utrwalić uczniom w jaki sposób działają i czym zajmują się wolontariusze.

6. Podsumowanie

Prowadzący podsumowuje zajęcia wskazując uczniom różnorodność pracy wolontaryjnej oraz przypomina sposoby zaangażowania w pracę wolontaryjną we własnym środowisku.

Załączniki:

Załącznik 1

• Mam na imię Szymon i mam 35 lat i jestem architektem. Dostałem propozycję budowy studni w Czadzie. Bardzo się z tego cieszę!

Jaki jest Szymon? Zadowolony

• Nazywam się Michał, mam 18 lat i chodzę do liceum. Dwa razy w tygodniu chodzę do świetlicy, żeby pomagać dzieciom ze szkoły podstawowej w odrabianiu zadań.

Jaki jest Michał? Dobry

• Mam na imię Zuza, mam 22 lata i jestem na 3 roku studiów. Po zakończonych studiach chciałabym pojechać na wolontariat za granicę, żeby uczyć dzieci gry na skrzypcach.

Czym Zuza chce dzielić się z innymi? Talentem

• Nazywam się Ania mam 26 lat i przez rok pracowałam na misjach w Ghanie. Pomagałam dzieciom w nauce czytania i pisania.

Jak jest Ania? Pomocna

• Nazywam się Kasia i mam 30 lat. Pracuję w Salezjańskim Wolontariacie Misyjnym „Młodzi Światu”. Koordynuje pracę wolontariuszy w kraju i za granicą, prowadzę spotkania, szkolenia, piszę projekty oraz prowadzę warsztaty edukacyjne.

Co Kasia robi w pracy? Realizuje swoje Działania

• Nazywam się Ewa mam 65 lat i jestem nauczycielem na emeryturze. Dwa razy w tygodniu przyjmuję najsłabszych uczniów na korepetycję, aby pomóc im w nauce.

Jak jest Ewa? Ewa jest Bezinteresowna

• Mam na imię Joanna, mam 22 lata i za 3 miesiące wylatuję do pracy w domu dziecka w Boliwii.

Jak jest Joanna? Odważna

• Nazywam się Marysia, mam 6 lat i chodzę do przedszkola. Bardzo często pomagam swoim rodzicom w pracach domowych.

Jak jest Marysia? Pracowita

• Mam na imię Barbara, mam 58 lat i jestem nauczycielem. Poświęcam się pracy dlatego, że dla mnie zawsze najważniejszy jest drugi człowiek.

Kto jest najważniejszy dla Barbary? Człowiek

• Nazywam się Magda, mam 46 lat i jestem pielęgniarką. Po pracy odwiedzam starsze osoby i spędzam z nimi trochę czasu, żeby porozmawiać.

Jaki jest Magda? Miła

• Mam na imię Julia, mam 23 lata i pomagam w schronisku dla zwierząt, w hospicjum oraz w świetlicy środowiskowej.

Jaka jest Julia? Aktywna

Podniesienie świadomości dzieci na temat wartości środowiska naturalnego.

Cele szczegółowe:

Po warsztatach uczeń:
– łączy warunki klimatyczne z dostępnością pożywienia w przyrodzie;
– wymienia charakterystyczne cechy dla regionu Arktyki;
– opisuje trudne warunki życia Innuitów (pot. Eskimosów);
– zna wartość środowiska, w którym żyje.

Środki:

obrazki z porami roku i pożywieniem, historia Anaruka

Metody:

dyskusja, sieć powiązań, rysunek

Przebieg zajęć:

1. Przywitanie

Nauczyciel podaje krótkie informacje o Salezjańskim Wolontariacie Misyjnym – Młodzi Światu (www.swm.pl).

2. Wprowadzenie

Nauczyciel wyjaśnia temat warsztatów. Krótko przedstawia cel i przebieg zajęć.

3. Szukanie pożywienia

Nauczyciel dzieli klasę na cztery grupy (młodsze klasy wykonują ćwiczenie indywidualnie). Ich zadaniem jest dopasować obrazki, na których z jednej strony znajdują się ilustracje przedstawiające pory roku, a z drugiej produkty, które można dostać podczas ich trwania. Dzieci przyklejają obrazki na dużą kartkę a następnie łączą je strzałkami.
Podsumowanie ćwiczenia – nauczyciel wyjaśnia, czym charakteryzują się poszczególne pory roku. Mówi o takich miejscach na świecie, gdzie zima trwa bardzo długo. Czy dzieci wiedzą, co to są za miejsca, jak się nazywają i gdzie się znajdują (można pokazać zdjęcia z rejonu Arktyki i Antarktydy oraz wysokich szczytów)? Jaka jest różnica między Arktyką i Antarktydą?

4. Jak Anaruk zdobywa pożywienie

Nauczyciel przedstawia dzieciom Anaruka, chłopca z Grenlandii, mówi o tym, gdzie mieszka, jak się ubiera, co je (trzeba pamiętać, że współcześni Innuici żyją nieco inaczej). Następnie czyta dzieciom opowieść o tym, jak chłopiec razem ze swoją rodziną zdobywa pożywienie, jak odbywa się to latem, a jak zimą. Zadaniem dzieci jest zrobić ilustrację do tekstu, przedstawiającą zajęcia, które pozwalają przeżyć Innuitom oraz produkty, którymi się żywią. Po zakończeniu, dzieci prezentują swoje prace.

5. Podsumowanie

Innuici to rdzenni mieszkańcy Arktyki, zamieszkują Alaskę, północną Kanadę, Grenlandię i Syberię. Choć mają coraz większy dostęp do zdobyczy cywilizacji, cały czas muszą walczyć o przetrwanie. Przyrodę, ich największą żywicielkę, otaczają wielkim szacunkiem. Poznając życie Innuitów można zrozumieć zależności, jakie istnieją między człowiekiem a środowiskiem naturalnym i docenić dobra, do których mieszkańcy Europy mają tak łatwy dostęp. Nauczyciel pyta dzieci, w jaki sposób my możemy doceniać i szanować środowisko,
w którym żyjemy. Jak je chronić i nie nadużywać?

Załączniki:

1. Fragment książki Cz. Centkiewicza pt. „Anaruk, chłopiec z Grenlandii”

Zdobycie pożywienia to sprawa życia i śmierci dla mieszkańców Grenlandii. Polowanie na zwierzęta morskie, tak jak to robią Eskimosi w dalekich zakątkach Grenlandii, nie jest rzeczą łatwą ani bezpieczną. Latem wypływają na morze w kajakach. Nic a nic niepodobnych do naszych. Szkielet buduje się przeważnie z żeber zwierzęcych powiązanych rzemieniami; obciąga się go skórami, pozszywanymi jak można najszczelniej. Otwór, w którym siedzi myśliwy, jest bardzo ściśle dopasowany do jego wymiarów. Jeśli łódka przedziurawi się w czasie polowania, myśliwy nie może wydostać się z niej i tonie. (…) W lecie dzieci zbierają i suszą trawy, mchy i nawóz ptaków czy renów. W zimie wytapiają lód na wodę do picia i czasem, bardzo rzadko, podgotowują trochę mięsa nad płomieniem lampy. Lampą nazywają wydrążony kamień, w który myśliwi nalewają tłuszczu foki, morsa lub wieloryba i zanurzają w nim knot zrobiony z wysuszonej trawy. Lampa daje trochę światła, trochę ciepła i bardzo, bardzo dużo sadzy. Ale tym się nikt nie przejmuje. (…)
wioskiswiata.org
Zima jest tutaj tym przykrzejsza, że przez całe cztery miesiące bez przerwy trwa ciemność. Słońce nie ukazuje się wcale. Dopiero w marcu pojawia się co dzień na chwilę tuż nad horyzontem. Wtedy we wszystkich ludzkich osiedlach na Dalekiej Północy panuje radość. Mróz, burze śnieżne, męczące wichry – wszystko idzie w zapomnienie. Wraz ze słońcem nadchodzi czas letnich łowów. W maju rozpoczyna się dzień polarny i trwa bez przerwy przez pięć miesięcy. Słońce wtedy wcale nie zachodzi. (…) Eskimosi polują, jak tylko nadarzy się im sposobność. Nie dla przyjemności czy dla zabawy, a z potrzeby. Nigdy nie wiadomo, kiedy przyjść może głód.
Tugto ze zgrozą wspominał niedawną zimę. – Zjedliśmy wtedy wiele naszych psów, a sam rozumiesz, jaka to straszna ostateczność zabić wiernego przyjaciela, którego wychowywało się od małego szczeniaka. Zjadaliśmy skórę naszych namiotów, wyszukiwaliśmy pod śniegiem ogryzione dawno kości, żeby jeszcze raz wyssać z nich każdą kropelkę szpiku. Gotowaliśmy rzemienie, uprzęże, ubrania. Ale to wszystko nie pomagało. Wielu myśliwych nie przeżyło tej zimy. Głodni, wyjeżdżaliśmy daleko od naszej osady w poszukiwaniu zwierzyny. Głodne psy, chude jak szkielety, ledwo ciągnęły sanie. Byliśmy słabi, potykaliśmy się co krok. Gdy raz wreszcie zobaczyłem fokę, osłabiona ręka i zamglone oko zawiodły mnie – zwierzę znikło pod lodem. Staliśmy na mrozie długie godziny, czekając, aż ukaże się znowu. Czekaliśmy na próżno. Długo, bardzo długo krążyliśmy po całym wybrzeżu. Nigdzie ani śladu zwierzyny. Powrót był bardzo smutny. Psy nie miały siły ciągnąć pustych sań, a jeśli widziały, że jeden z ich towarzyszy nieruchomiał na lodzie, rzucały się i rozszarpywały go w kawałki. Gdy powracałem do domu z pustymi rękami, panowała w nim cisza. Osłabione głodem dzieci leżały bez ruchu, nawet Anaruk nie przybiegał, jak zwykle, pomagać mi zdjąć uprząż z psów. Nie skarżył się, nie płakał, ale jego oczy były tak smutne, że uciekałem z igloo i znów daremnie błąkałem się po krach w poszukiwaniu mięsa.

Wolontariat definiowany jest jako świadoma, dobrowolna działalność podejmowana na rzecz innych, wykraczająca poza więzy rodzinne, koleżeńskie czy przyjacielskie. Wolontariuszem może zostać każdy, kto czuje w sobie potrzebę pomagania innym. Nie wymaga to nakładów finansowych tylko zaangażowania i poświęcenia swojego czasu. Wśród krajów całego świata pierwsze miejsce w dobroczynności zajmuje Australia – ponad jedna trzecia, czyli prawie 8 milionów mieszkańców tego kraju działa w wolontariacie. W Europie Wschodniej 14% obywateli angażuje się w działalność wolontaryjną, natomiast w Polsce jedynie 5%. Istnieją różne formy wolontariatu: pomoc dzieciom w nauce, działalność w hospicjach, wolontariat zagraniczny o charakterze pedagogicznym czy medycznym. W dzisiejszym świecie można angażować się nawet nie wychodząc z domu. Współczesna technika nazywa to e-wolontariatem. Poszczególne formy wolontariatu można podzielić na akcyjne – wspierające konkretne, okresowe wydarzenia, zagraniczne, które w swoich założeniach mają wyjazdy do krajów Globalnego Południa i wspieranie lokalnych społeczności czy socjalne, ukierunkowane na kontakt z człowiekiem i doraźną pomoc w kraju.

Cel zajęć:

Zapoznanie uczniów z różnymi formami wolontariatu oraz wskazanie możliwości zaangażowania społecznego.

Metody:

wykład, praca indywidualna, praca grupowa, symulacja, prezentacja multimedialna

Środki:

wzór Curriculum Vitae, karty pracy (załącznik 1), film „Misja 2012”

Przebieg zajęć:

1. Wprowadzenie

Prowadzący przedstawia uczniom temat zajęć: Radość dawania czyli różne oblicza wolontariatu. Wyjaśnia, że wolontariat to dobrowolna, bezpłatna, świadoma praca na rzecz innych lub całego społeczeństwa. Jednocześnie pyta czy i gdzie uczniowie spotkali się dotychczas z ideą wolontariatu.

2. Moje CV wolontariusza

Nauczyciel prosi uczniów, by przygotowali długopisy, a następnie rozdaje wzór Curriculum Vitae (załącznik 1), czyli życiorysu zawodowego. Każdy ma zastanowić się nad poszczególnymi kolumnami i przystąpić do indywidualnego wypełniania karty.

Po wykonaniu zadania nauczyciel prosi kilka osób o przeczytanie swoich CV.

3. Na spotkanie z…

Prowadzący dzieli uczniów na sześć grup. Trzy z nich będą kandydatami, chcącymi zaangażować się w działalność jednej z trzech zaprezentowanych organizacji. Trzy kolejne będą członkami organizacji, którzy są odpowiedzialni za rekrutację wolontariuszy (tzw. koordynatorzy wolontariuszy).

Każda z grup otrzymuje od nauczyciela karty ról oraz opis organizacji (załącznik 1). Zadaniem wszystkich grup jest przeanalizowanie, jakie możliwości rozwoju ma wolontariusz przystępujący do konkretnej organizacji oraz w jakiej formie może wspomóc działalność.

Efekty pracy grupy mają przedstawić w formie trzech rozmów koordynatorów z kandydatami na wolontariuszy (trzy organizacje i trzech kandydatów), do których mają wybrać po jednym kandydacie z grupy.

Po każdej rozmowie cała klasa podsumowuje zadanie.

4. Misja 2012

Prowadzący przedstawia uczniom temat wolontariatu zagranicznego, nawiązując do działalności Salezjańskiego Wolontariatu Misyjnego MŁODZI ŚWIATU, który do roku 2014 wysłał ponad 300 wolontariuszy do krajów Globalnego Południa. Następnie włącza uczniom materiał filmowy pt. „Misja 2012” (http://vimeo.com/45709470). Po obejrzeniu filmu prosi uczniów o wymienienie krajów do których wyjeżdżają wolontariusze oraz charakteru pracy jaką podejmują.

5. Podsumowanie

Jako podsumowanie nauczyciel zwraca uwagę uczniom na pozytywne aspekty zaangażowania w wolontariat (tj. możliwość pomocy innym, rozwój osobisty i zaangażowanie społeczne). Jednocześnie zachęca uczniów do refleksji nad możliwością podjęcia przez nich aktywności wolontaryjnej.

Załączniki:

Załącznik 1

Salezjański Wolontariat Misyjny MŁODZI ŚWIATU (www.swm.pl)

Salezjański Wolontariat Misyjny MŁODZI ŚWIATU jest organizacją, która od 1997 roku pomaga ubogim i potrzebującym mieszkańcom różnych części świata, w szczególności dzieciom i młodzieży krajów Afryki, Ameryki Południowej, Azji czy Europy Wschodniej. Wolontariusze SWM Młodzi Światu pracują w krajach Globalnego Południa, inaczej nazwanych krajami misyjnymi, gdzie jednym z najważniejszych aspektów ich pracy jest edukacja oraz wychowywanie dzieci i młodzieży poprzez dawanie świadectwa chrześcijańskiego życia Ewangelią. Już ponad 300 wolontariuszy z całej Polski pracowało w domach dla dzieci ulicy, w szkołach i świetlicach; projektowali i budowali szkoły, przychodnie medyczne oraz wspierali placówki medyczne, szpitale czy przychodnie. W SWM Młodzi Światu wolontariusze mogą pracować również w Polsce: prowadząc zajęcia dla dzieci i młodzieży dot. Edukacji Globalnej, wspierając organizację festynów czy wydarzeń okolicznościowych i niedziel misyjnych. Biorą też udział w regionalnych i ogólnopolskich spotkaniach formacyjnych dla wolontariuszy. SWM Młodzi Światu prowadzi również działalność medialną poprzez tworzenie filmów, jak i prowadzenie strony internetowej oraz wydawanie publikacji tematycznych, do których współtworzenia zaproszeni są również wolontariusze.

Towarzystwo Pomocy im. św. Brata Alberta

Towarzystwo Pomocy im. św. Brata Alberta jest organizacją dobroczynną, która pomaga przede wszystkim bezdomnym, dzieciom z ubogich rodzin, samotnym matkom, osobom starszym, ofiarom przemocy i więźniom. Istotą działań Towarzystwa jest odbudowanie godności człowieka przez zaspokojenie podstawowych potrzeb. W tym celu prowadzi schroniska, noclegownie, jadłodajnie, łaźnie, domy stałego pobytu, oferuje pomoc psychologiczną, prawną, socjalną i medyczną. Ponadto wydaje odzież, leki, środki czystości. Wolontariusze, którzy chcą wspierać najuboższych, pomagają w codziennych pracach w noclegowniach, jadłodajniach przy wydawaniu posiłków czy świetlicach i łaźniach.

Polskie Banki Żywności (www.bankizywnosci.pl)

Polskie Banki Żywności to federacja, która zrzesza Banki Żywności na terenie całej Polski. Misją federacji jest zmniejszenie obszaru głodu poprzez prowadzenie programów dożywiania oraz zaprzestanie marnowaniu żywności. Działania te realizowane są poprzez edukację, propagowanie postaw wolontaryjnych, aktywizację społeczną dzieci i młodzieży. Banki Żywności pomagają przede wszystkim rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz ofiarom klęsk żywiołowych. Celem ich działań jest także przeciwdziałanie problemom niedożywienia, co realizują przez walkę z marnowaniem żywności, np. pozyskują bezpłatną żywność i rozdzielają ją wśród potrzebujących. Federacja zajmuje się także edukacją, wychowuje w zakresie poszanowania żywności i kształtuje postawy pro-ekologiczne. Bank Żywności co roku przed świętami Bożego Narodzenia organizuje zbiórki produktów spożywczych w sklepach i hipermarketach. W placówkach handlowych pojawiają się kosze, do których klienci mogli wrzucać żywności dla ubogich. Wolontariusze rozdają ulotki i zachęcają do pomocy. Wolontariuszami Banków Żywności są osoby w różnym wieku, o różnych speclizacach i umiejętnościach. Pomoc, w jaką się mogą zaangażować wolontariusze, obejmuje działania zarówno w biurze organizacji, jak i w bankowych magazynach – przy porządkowaniu darów, rozładowywaniu żywności lub jej rozwożeniu.

DLA WOLONTARIUSZY (trzy grupy)

Otrzymaliście opis jednej z organizacji pozarządowych. Waszym zadaniem jest zapoznanie się z celami organizacji oraz rodzajem działalności. Następnie zastanówcie się jak wolontariusz może wesprzeć daną organizację oraz dlaczego ktoś może wybrać właśnie taki wolontariat. Wnioski zapiszcie na kartce. W grupie zastanówcie się również, jakie motywacje może mieć wolontariusz, a następnie wybierzcie jedną osobę, która będzie kandydatem na wolontariusza do tej organizacji i spotka się z koordynatorem wolontariuszy na rozmowie.

DLA KOORDYNATORÓW (trzy grupy)

Zapoznajcie się z opisem organizacji, której jesteście członkami. Przeanalizujcie cele oraz działalność, jaką się zajmujecie i zastanówcie się jakich wolontariuszy i z jakimi predyspozycjami potrzebujecie do wsparcia swoich działań. Wnioski zapiszcie na kartce.
Następnie wybierzcie jedną osobę, która będzie koordynatorem wolontariuszy i przeprowadzi rozmowę z kandydatem. Pamiętajcie, że ta osoba powinna zadać pytania, takie jak:
– Jaka jest motywacja? Dlaczego chcesz zostać wolontariuszem?
– Co możesz robić jako wolontariusz?
– Jakie masz zainteresowania? Wykształcenie (profil szkoły)?
– Jaką ilością czasu dysponujesz?
– Czy rodzina wie o chęci zaangażowania?
– Jakie masz dotychczasowe doświadczenie w pracy wolontaryjnej?
– Co możesz i chcesz robić jako wolontariusz?