San Lorenzo jest stolicą prowincji Datem del Marañón w dystrykcie Loreto w Peru. Jest to rejon tropikalnej, równikowej dżungli amazońskiej, gdzie cały rok dzieli się na dwie pory: deszczową i suchą, a średnia roczna temperatura wynosi 20°C. Mieszkańcy utrzymują się głównie z rybołówstwa i rolnictwa. W lokalnej społeczności bardzo wysoki procent stanowią rodziny wielodzietne, rozbite lub rozproszone. Duża liczba dzieci ze względu na brak funduszy nie uczęszcza do szkół, których liczba i tak jest bardzo ograniczona. Brak edukacji przekłada się w późniejszym czasie na wysoki poziom bezrobocia. Dlatego wolontariusze i misjonarze salezjańscy prowadzą działania, które są odpowiedzią na najbardziej bolące problemy mieszkańców – przede wszystkim zaniedbania w wychowywaniu dzieci i młodzieży oraz nierówny dostęp do edukacji. Praca Salezjanów opiera się głownie na prowadzeniu parafii z domem pastoralnym, licznymi oratoriami, biblioteką, a także wyjazdach do okolicznych wiosek. Księża i wolontariusze organizują tygodniowe lub miesięczne wyprawy, podczas których organizują oratoria i zajęcia ogólnorozwojowe, sprawują Eucharystię oraz przygotowują mieszkańców do przyjęcia Sakramentów (chrzest, komunia, bierzmowanie, sakrament małżeństwa).

Cel zajęć:

Ukazanie charakteru pracy wolontariuszy w San Lorenzo, w Peru oraz przybliżenie życia mieszkańców dżungli amazońskiej.

Metody:

praca w grupach, pogadanka

Środki:

szary papier lub brystol, markery, kredki, nożyce, stoper, informacje o San Lorenzo (załącznik 1), symbole podziału na grupy (załącznik 2), opisy działań (załącznik 3), wiadomość (załącznik 4)

 Przebieg zajęć:

1. Wprowadzenie

Prowadzący wyjaśnia, że tematem zajęć będzie praca wolontariuszy Salezjańskiego Wolontariatu Misyjnego MŁODZI ŚWIATU na placówce w San Lorenzo w Peru, którzy wyjeżdżają na okres 12 miesięcy, gdzie pracują na terenie dżungli amazońskiej. Ze względu na specyfikę miejsca, ich działania obejmują wiele wymiarów, które poruszone zostaną w trakcie zajęć.

2. W samym sercu dżungli amazońskiej

Nauczyciel wyjaśnia, że bardzo ważnym elementem przygotowywania się wolontariuszy do wyjazdu jest zapoznanie się z charakterystyką miejsca, w którym będą pracować. Dlatego też rozdaje każdemu uczestnikowi kartkę z informacją opisującą San Lorenzo (załącznik 1). Uczniowie zapoznają się z tekstem, a następnie krótko omawiają go wspólnie, podkreślając wielowymiarowy charakter placówki.

3. A pracy tyyyle…

Uczniowie zostają podzieleni na cztery grupy. Podział dokonywany jest przez losowanie symboli (załącznik 2): KSIĄŻKA – wolontariusze wspomagający pracę biblioteki; TORNISTER – wolontariusze pracujący w lokalnej szkole; ŁÓDKA – wolontariusze organizujący zajęcia na odległych wioskach; SKAKANKA – wolontariusze pracujący w oratoriach lokalnych. Uczestnicy mają dobrać się w grupy bez używania słów. Kiedy wszyscy się odnajdą, prowadzący przydziela konkretne miejsce w sali.

Grupy otrzymują kartki z opisem działania (załącznik 3), które zostało im przydzielone podczas pracy na placówce misyjnej. Ich zadaniem jest wcielić się w role wolontariuszy oraz stworzyć plan dnia dla grupy 40 dzieci i młodzieży. Do dyspozycji mają kartki brystolu lub szary papier, markery, nożyce oraz kredki. Prowadzący rozdaje grupom niezbędne materiały i wyznacza czas na wykonanie ćwiczenia (sugerowany czas to 15 minut).

4. Pokaż innym, co robisz!

W ostatnim etapie przygotowywania planu dnia, każda z grup otrzymuje dodatkowo informację (załącznik 4), iż do San Lorenzo ma przybyć dziennikarz z miasta, który chce nakręcić krótki film reklamujący pracę wolontariuszy. Uczestnicy mają za zadanie stworzyć scenariusz filmu, trwającego 1 minutę, przedstawiającego ich pracę. Grupy otrzymują dodatkowy czas na przygotowanie się (ok. 5 minut), następnie kolejno prezentują efekty pracy w formie scenek (jeśli prowadzący zdecyduje, w czasie prezentacji można nagrać filmiki). Prowadzący wyznacza kolejność prezentujących się grup.

5. Podsumowanie

W czasie podsumowania zajęć podkreślić należy wielowymiarowy charakter placówki w San Lorenzo w Peru. Prowadzący dodaje, że w trakcie ćwiczeń każda z grup otrzymała inne zadanie – inny wymiar pracy a w rzeczywistości wolontariusze (2 lub 3 osoby) wyjeżdżający na placówkę, obejmują swoim działaniem wszystkie te elementy. Dlatego też dużo wcześniej muszą odpowiednio zapoznać się z charakterystyką miejsca pracy oraz przygotować wstępny harmonogram.

Załączniki:

GIMNAZJUM PERU ZAŁACZNIK 1

GIMNAZJUM PERU ZAŁACZNIK 2

GIMNAZJUM PERU ZAŁACZNIK 3

GIMNAZJUM PERU ZAŁACZNIK 4

Ghana to kraj leżący w Afryce Zachodniej, z dostępem do oceanu przez Zatokę Gwinejską. Ze względu na fakt, iż jest to była kolonia brytyjska, językiem urzędowym jest angielski, jednak wciąż pielęgnowane są języki plemienne, używane na dużą skalę wśród mieszkańców. Stolicą kraju jest Akra, która jest jedną z dziesięciu stolic regionalnych kraju. Dochód na mieszkańca Ghany – obdarzonej bogatymi zasobami naturalnym – jest około dwukrotnie wyższy niż w najbiedniejszych krajach Afryki Zachodniej. Mimo to Ghana nadal jest silnie uzależniona od pomocy technicznej i finansowej z zagranicy, a analfabetyzm sięga 35% całej populacji. Kraj zajmuje odległe 148-me miejsce w indeksie Human Development Index (ONZ-owski miernik jakości życia społeczeństw). Występują pod tym względem znaczne różnice między obszarami wiejskimi i miejskimi, północą i południem kraju oraz kobietami i mężczyznami – w każdym przypadku na niekorzyść tych pierwszych. W związku ze stabilną sytuacją polityczną kraju, wiele organizacji pozarządowych i kościelnych wspiera działania lokalnych ośrodków edukacyjnych i wychowawczych, poprzez pracę wolontariuszy (również z Polski) oraz szkoląc miejscowych edukatorów, nauczycieli i animatorów, do kontynuowania i rozwijania placówki.

Cel zajęć:

zapoznanie z pojęciem szoku kulturowego, w kontekście zetknięcia z inną kulturą oraz pracy w krajach Globalnego Południa.

Metody:

burza mózgów, praca w grupach, case study, teatr, dyskusja

Środki:

karty flipchart, kartki, markery, długopisy, trudne sytuacje (załącznik 1)

1. Wprowadzenie

Prowadzący dzieli uczniów na dwie grupy, które otrzymują brisol papieru, z napisem SZOK KULTUROWY. Grupy zapisują jak najwięcej skojarzeń związanych z podanym hasłem. Następnie kartki są zawieszane obok siebie, a prowadzący (lub jeden z uczniów) zaznacza pojęcia, które się powtarzają.

Następnie nauczyciel wyjaśnia pojęcie szoku kulturowego, w oparciu o definicję Kalervo Oberga:

Szok kulturowy to zaburzenie funkcjonowania psychosomatycznego wywołane przedłużającym się kontaktem z odmienną, nieznaną kulturą. Uważał on, że stanowi on element procesu przystosowania się do nowego środowiska w którym dawne, znane sposoby zachowania się nie znajdują zastosowania, co więcej- uważane są za dziwaczne i odbiegające od normy. Dotyka on osoby, która nagle przeniesiona została za granicą i doświadcza życia w nowym miejscu.

2. Huston we have a problem!

Uzupełniając przedstawioną definicję, nauczyciel wymienia cztery fazy szoku kulturowego i zapisuje je (jedna obok drugiej) na tablicy. Następnie dzieli uczniów na cztery grupy oraz wyjaśnia, że każda z nich otrzyma po dwie sytuacje kryzysowe (załącznik 1), z którymi spotkali się wolontariusze pracujący z dziećmi i młodzieżą w Ghanie, kraju Afryki Zachodniej.

Zanim grupa przystąpi do realizacji zadania, obejrzą fragment filmu obrazujący miejsce pracy wolontariuszy, w których role będą się wcielać. Film dostępny pod adresem: http://wioskiswiata.org/baza-materialow-edukacyjnych/rodzaj-materialu/filmy/oratorium-don-bosco-w-sunyani/

Zadaniem grup jest zapoznanie się z sytuacjami oraz próba rozwiązania problemu, który mają przedstawić w formie dramy.

Prawidłowe odpowiedzi:

Miesiąc miodowy:

1. prośba o pożyczkę;
2. zabawa z dziećmi.

 Szok kulturowy:

1. brak wsparcia ze strony lokalnej ludności;
2. brak zaangażowania w pracę.

 Ożywienie:

1. brak zaangażowania w pracę;
2. prośba o pożyczkę.

Dopasowanie:

1. znikające piłki;
2. zabawa z dziećmi.

3. Ale faza!

Po przedstawieniu efektów pracy, kolejnym zadaniem grup jest dopasowanie poszczególnych sytuacji do czterech faz wypisanych na tablicy. Następnie grupy podejmą próbę zdefiniowania poszczególnych faz, które skonsultują z prowadzącym i przedstawią całej klasie.

Definicje faz szoku kulturowego według Kalervo Oberga:

Miesiąc miodowy – osoba jest zafascynowana kulturą i miejscem, do którego przyjechała. Sprawia wrażenie bardzo otwartej i zachwyconej wszystkimi przywarami kulturowymi gospodarzy.

Szok kulturowy – to etap, kiedy osoba nie radzi sobie z prawdziwymi warunkami życia na obczyźnie, co powoduje sytuacje stresowe. W wyniku tego pojawiają się wrogie i agresywne zachowania w stosunku do kraju goszczącego i jego mieszkańców. Bardzo duży wpływ na tę sytuację ma bariera językowa. W tym etapie głównie widać różnice pomiędzy własną kulturą a nową kulturą oraz konflikty, które z powodu tych różnic powstają.

Ożywienie – osoba zna coraz lepiej język i wraca jej wiara w siebie oraz możliwość poradzenia sobie nawet w najtrudniejszych sytuacjach, bez wsparcia ze strony innych. Wciąż pojawiają się pewne trudności, ale powraca dobry nastrój i poprawia się też opinia o gospodarzach.

Dopasowanie – osoba zaczyna akceptować obyczaje, wartości i normy kraju goszczącego i odbiera je jako inny sposób życia, ale nie gorszy. Pojawia się pewność siebie i efektywność w pracy czy w kontaktach z ludźmi.

4. Rozmowy w toku

Prowadzący prosi uczestników o zastanowienie się jakie sytuacje związane z ich kontaktem z odmienną kulturą, mogłyby zostać dopasowane do poszczególnych faz (wyjazd za granicę, wymiany szkolne, spacery po mieście).

Pytania pomocnicze:

– czy jesteś ciekawy innej kultury?

– czy zadajesz pytania, jeżeli czegoś nie rozumiesz?

– czy uczysz / uczyłeś się obcego języka?

– czy byłeś w sytuacji, kiedy wszyscy Twoi rozmówcy byli obcojęzyczni?

– jak reagujesz na negatywne informacje dot. innej kultury?

– czy masz negatywne doświadczenia traktowania własnej / innej kultury?

5. Podsumowanie

Prowadzący, zadając pytania grupie, podsumowuje podstawowe pojęcia będące tematem zajęć oraz zwraca uwagę na przygotowanie się do zetknięcia z inną kulturą, w celu zapobiegania uprzedzeniom, które wynikają z niewiedzy i pogłębiają stereotypy.

 Załączniki:

GIMNAZJUM GHANA ZAŁACZNIK 1

Każdy z kontynentów rozwija się na fundamentach własnej cywilizacji. Jego rozwój jest określany przez poziom kultury materialnej, stopień opanowania i funkcjonowania w danym środowisku naturalnym oraz nagromadzenie instytucji społecznych. Społeczeństwa różnią się od siebie sposobem budowania związków między swoimi członkami oraz wartościami i normami, określającymi odpowiednie zachowania. Różnorodność kulturowa społeczeństw jest przykładem elastyczności i zmienności układów społecznych. Tendencje w światowej ekonomii, polityce, demografii, życiu społecznym i kulturze, polegające na rozprzestrzenianiu się analogicznych zjawisk, niezależnie od kontekstu geograficznego i stopnia gospodarczego zaawansowania danego regionu, nazywa się globalizacją. Ma ona miejsce w wymiarze medialnym, technologicznym, finansowym, ideologicznym i etnicznym.

Cel zajęć:

Przedstawienie różnorodności w kulturze i życiu codziennym na różnych kontynentach, wobec potrzeb pomocy.

Metody:

dyskusja, praca w grupach, praca z tekstem, pantomima, kalambury

Środki:

karta haseł i metody (załącznik 1), kartki, markery, flamastry, pojemniki

Przebieg zajęć:

1. Wprowadzenie

Nauczyciel przedstawia uczniom temat zajęć „W cztery strony świata”, który dotyczy bogactwa różnorodności kulturowej i życia codziennego ludzi w różnych częściach świata oraz sposoby pomocy, dostosowywane do miejscowych potrzeb.

2. Zagraj w trzy światy!

Zadaniem prowadzącego jest podzielenie uczestników na trzy grupy, które wezmą udział w grze dotyczącej zagadnień związanych z różnymi kontynentami i krajami. Przed rozpoczęciem zajęć należy rozciąć hasła oraz metody i przedstawiania (załącznik 1) i rozdzielić je do dwóch pojemników. W czasie gry, z każdej drużyny wybierana jest jedna osoba, która losuje hasło do pokazania (hasłem są wyróżnione na karteczce słowa) oraz metodę (tabu –słowami hasła opisywanie, bez użycia wyrazu z karteczki; kalambury – rysowanie hasła; pantomima – pokazywanie hasła bez użycia słów).

Po odgadnięciu hasła, uczniowie wspólnie dopasowują je do jednego z trzech kontynentów i krajów, tworząc kolumny: AFRYKA (TANZANIA), AMERYKA POŁUDNIOWA (PERU), AZJA (NEPAL).

Prawidłowe rozwiązanie:

Afryka (Tanzania): pustynia, budowa biblioteki, noszenie wody na głowie, sprzedawanie krów, architekt

Ameryka Południowa (Peru): dżungla, gry i zabawy, wyprawa łodzią, malowanie twarzy, nauczyciel

Azja (Nepal): góry, Msza św., uprawa ryżu, medytacja, katecheta

3. Opowiedz mi historię

Każda z grup otrzymuje jeden z trzech zestawów haseł wraz z nazwą kraju i kontynentu. Ich zadaniem jest opisać miejsce oraz życie codzienne, a także zastanowić się nad potrzebami pomocy oraz wolontariatu w danym regionie. W celu doprecyzowania odpowiedzi, nauczyciel zadaje uczniom pytania. Po wykonaniu zadania, grupy prezentują wyniki swojej pracy.

Pytania:

Co to za miejsce i gdzie leży (kontynent, kraj)?

W jaki sposób można się tam dostać?

Czy obowiązki codzienne mieszkańców różnią się od tych w Polsce i dlaczego?

4. Podsumowanie

Prowadzący podsumowuje rezultaty pracy uczniów, podkreślając różnorodność w otaczającej nas codzienności, która jest uzależniona od różnych czynników (położenie, klimat, etc.). Jednocześnie wyjaśnia, że np. poprzez Internet, międzynarodowe koncerny i ujednolicanie produktów, dochodzi do coraz większej integracji państw, społeczeństw, gospodarek i kultur, czego efektem jest tworzenie „jednego świata” i społeczeństwa.

Załączniki:

KLASY 4-6 SP KONTYNENTY ZAŁĄCZNIK 1

Sudan Południowy jest najmłodszym krajem świata, który powstał w 2011 roku w wyniku odłączenia się od Sudanu południowej jego części. Kraj ten leży w środkowo-wschodniej Afryce i jest jednym z biedniejszych i niestabilnych politycznie państw leżących na tym kontynencie. Występuje tam wysokie zróżnicowanie kulturowe i etniczne. Do głównych grup etnicznych należą plemiona: Dinka (36%), Nuer (16%), Azande (7%), Bari (5%), Arabowie (4%), oraz wiele innych. Ważnym podkreślenia jest fakt, iż społeczeństwo Sudanu Południowego nie posiada jednolitej tożsamości narodowej, ale jest ona zastąpiona tożsamością plemienną. Oznacza to, że przedstawiciele poszczególnych plemion czują się przede wszystkim członkami plemienia, z którego się wywodzą, a nie jednolitego narodu Sudanu Południowego. Wynika to również z faktu, iż historyczne terytoria pierwotnych plemion afrykańskich znajdują się obecnie w granicach kilku sąsiadujących ze sobą państw. Sudan Południowy boryka się również z brakiem dostępu do wody pitnej, stałych dostaw energii elektrycznej, słabo rozwiniętymi: infrastrukturą drogową, opieką medyczną oraz systemem szkolnictwa.

Cel zajęć:

Poznanie warunków życia i kultury Sudanu Południowego, jako najmłodszego kraju świata.

Metody:

praca z tekstem, dyskusja, praca manualna

Środki:

mapa świata (załącznik 1), historyjka „Przyjaciele z Sudanu Południowego” (załącznik 2), prezentacja multimedialna (załącznik 3), karta pracy (załącznik 4), film (załącznik 5), nożyczki, klej, kredki, papier kolorowy, bibuła

Przebieg zajęć:

1. Wprowadzenie

Nauczyciel przedstawia dzieciom temat zajęć, w czasie których przeniosą się w rzeczywistość Sudanu Południowego – najmłodszego kraju na kontynencie afrykańskim. Włącza prezentację multimedialną (załącznik 3). Uczniowie poznają tam chłopca imieniem Owino (czyt. Ołino) i jego przyjaciela Kojo (czyt. Kładżo). Owino jest przedstawicielem najliczniejszego plemienia w Sudanie Południowym – plemienia Dinka. Chłopcy opowiedzą o sobie, swoich kolegach oraz tradycjach swojego plemienia.

2. Co z tą Afryką?

Uczniowie otrzymują mapę świata (załącznik 1) oraz karty pracy (załącznik 4). Przy slajdzie 3 nauczyciel rozpoczyna czytanie historii dwóch chłopców z Sudanu Południowego (załącznik 2). Prezentacja zawiera zadania, które uczestnicy mają rozwiązywać na karcie pracy, przed wysłuchaniem kolejnej części opowiadania.

3. Taniec w rytmie Dinka

Ważnym elementem życia kulturalnego plemion afrykańskich jest muzyka i taniec. Nauczyciel prezentuje film z choreografią typową dla plemienia Dinka oraz zaprasza uczniów do naśladowania podstawowych kroków.

4. Podsumowanie

Na podstawie wysłuchanej historii oraz wykonanych zadań, prowadzący zadaje grupie pytania odnoszące się do informacji o Sudanie Południowym.

Proponowane pytania:

W jakiej części kontynentu leży Sudan Południowy?

Jak nazywają się plemiona zamieszkujące ten kraj?

Co jest największym bogactwem materialnym dla Dinka?

Co jest największym wyzwaniem dla mieszkańców tego kraju?

Załączniki:

KLASY 1-3 SP SUDAN ZAŁĄCZNIK 1

KLASY 1-3 SP SUDAN ZAŁĄCZNIK 2

KLASY 1-3 SP SUDAN ZAŁĄCZNIK 3

KLASY 1-3 SP SUDAN ZAŁĄCZNIK 4

KLASY 1-3 SP SUDAN ZAŁĄCZNIK 5