{"id":319,"date":"2015-03-11T11:27:56","date_gmt":"2015-03-11T11:27:56","guid":{"rendered":"https:\/\/wioskiswiata.org\/baza-materialow-edukacyjnych\/?p=319"},"modified":"2015-10-16T09:51:02","modified_gmt":"2015-10-16T09:51:02","slug":"leki-nie-dla-wszystkich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wioskiswiata.org\/baza-materialow-edukacyjnych\/etap-nauczania\/liceum\/leki-nie-dla-wszystkich\/","title":{"rendered":"Leki (nie) dla wszystkich"},"content":{"rendered":"

Przedstawienie zagadnienia:<\/strong><\/h2>\n

Kiedy w XX wieku szybki post\u0119p w dziedzinie nauki u\u0142atwi\u0142 ludzko\u015bci \u017cycie codzienne, ju\u017c w\u00f3wczas zauwa\u017cono, \u017ce osi\u0105gane na wielu polach sukcesy nie rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnomiernie. Znany nam dzi\u015b symboliczny podzia\u0142 \u015bwiata na Globaln\u0105 P\u00f3\u0142noc i Globalne Po\u0142udnie nasili\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie wraz z rozwojem nauki i techniki. O ile jednak post\u0119p w dziedzinie technologii, warunkowany wysokimi nak\u0142adami finansowymi mo\u017cliwy jest jedynie w krajach o wysokich wska\u017anikach rozwoju spo\u0142ecznego, o tyle kraje borykaj\u0105ce si\u0119 problemami natury politycznej, gospodarczej i spo\u0142ecznej nie tylko nie s\u0105 w stanie prowadzi\u0107 tak zintensyfikowanych bada\u0144, lecz tak\u017ce ich dost\u0119p do odkry\u0107 cywilizacyjnych jest znacznie utrudniony. Jedn\u0105 z zasadniczych i niew\u0105tpliwie najwa\u017cniejszych dziedzin nauki dla cz\u0142owieka jest rozw\u00f3j medycyny. To dzi\u0119ki niemu w znacznym stopniu uda\u0142o si\u0119 zapanowa\u0107 nad dziesi\u0105tkuj\u0105cymi
\nw dawnych czasach ludzko\u015b\u0107 chorobami takimi jak d\u017cuma, gru\u017alica, cholera. Czy ju\u017c w\u00f3wczas wiadomym by\u0142o, \u017ce osi\u0105gni\u0119cia na polu medycyny i farmacji dost\u0119pne b\u0119d\u0105 tylko dla wybranych?<\/p>\n

Tematem zaj\u0119\u0107 jest utrudniony dost\u0119p do lek\u00f3w dla mieszka\u0144c\u00f3w kraj\u00f3w Globalnego Po\u0142udnia. Przyczyn takiego stanu rzeczy jest wiele. Najbardziej oczywist\u0105 jest wysoka cena lekarstw wyprodukowanych przez zachodnie koncerny farmaceutyczne. W obliczu walki z g\u0142odem i niedo\u017cywieniem, utrudnionym dost\u0119pem do bezpiecznych \u017ar\u00f3de\u0142 wody oraz z\u0142ymi warunkami sanitarnymi, dost\u0119p do lek\u00f3w wydaje si\u0119 by\u0107 nieosi\u0105galnym. Grup\u0105 najwi\u0119kszego ryzyka s\u0105 dzieci poni\u017cej 5 roku \u017cycia (zw\u0142aszcza poprzez trudno\u015bci w dost\u0119pie do szczepie\u0144), co wi\u0105\u017ce si\u0119 z nara\u017caniem ich na \u015bmier\u0107 w wyniku zapalenia p\u0142uc, biegunki, malarii, AIDS oraz odry. Szans\u0105 dla mieszka\u0144c\u00f3w kraj\u00f3w Globalnego Po\u0142udnia sta\u0142a si\u0119 produkcja tzw. generyk\u00f3w, b\u0119d\u0105cych ta\u0144szymi odpowiednikami lek\u00f3w produkowanych przez zachodnie koncerny. Ich cena jest nawet o po\u0142ow\u0119 ni\u017csza, dzi\u0119ki czemu sta\u0142y si\u0119 one bardziej dost\u0119pne. Okaza\u0142o si\u0119 to szczeg\u00f3lnie wa\u017cne w przypadku d\u0142ugotrwa\u0142ych i drogich kuracji lekami antywirusowymi, kt\u00f3re niezb\u0119dne s\u0105 osobom zara\u017conym wirusem HIV. Produkcja generyk\u00f3w skoncentrowana jest w takich krajach jak Indie, Brazylia, RPA, kt\u00f3re nazywa si\u0119 aptek\u0105 kraj\u00f3w s\u0142abiej rozwini\u0119tych. Jednak wraz z pojawieniem si\u0119 \u201ekopii\u201d drogich lek\u00f3w rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 sp\u00f3r o prawa patentowe. Przed mi\u0119dzynarodowymi s\u0105dami toczy\u0142y si\u0119 liczne procesy, kt\u00f3re giganci bran\u017cy farmaceutycznej wytaczali rz\u0105dom pa\u0144stw pozwalaj\u0105cych na produkcj\u0119 generyk\u00f3w. Szansa na leczenie po ni\u017cszych kosztach, kt\u00f3ra stan\u0119\u0142a przed mieszka\u0144cami Afryki, Azji czy Ameryki Po\u0142udniowej, zawis\u0142a na w\u0142osku. Odpowied\u017a spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej by\u0142a zdecydowana. Organizacje pozarz\u0105dowe, takie jak Oxfam czy Lekarze bez granic zainicjowa\u0142y spo\u0142eczn\u0105 debat\u0119 na temat zasadno\u015bci wnoszonych pozw\u00f3w. Zasadnicz\u0105 kwesti\u0105 sta\u0142o si\u0119 pytanie, na ile prywatne interesy koncern\u00f3w s\u0105 bardziej istotne od ludzkiego \u017cycia. Z czasem do dyskusji w\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 inne organizacje, w tym tak\u017ce Bank \u015awiatowy i \u015awiatowa Organizacja Handlu. Wst\u0119pnie osi\u0105gni\u0119ty kompromis, zak\u0142adaj\u0105cy mo\u017cliwo\u015b\u0107 importu tanich lek\u00f3w przez kraje o niskim poziomie rozwoju, nie doczeka\u0142 si\u0119 realizacji z powodu ogranicze\u0144 wynikaj\u0105cych z prawa handlowego.<\/p>\n

Celem zaj\u0119\u0107 jest pr\u00f3ba znalezienia porozumienia mi\u0119dzy najwa\u017cniejszymi podmiotami bior\u0105cymi udzia\u0142 w debacie. Przedstawiciele rywalizuj\u0105cych koncern\u00f3w farmaceutycznych, rz\u0105du, organizacji pozarz\u0105dowej i \u015bwiatowej opinii publicznej rozegraj\u0105 gr\u0119 symulacyjn\u0105, opart\u0105 na sytuacji, kt\u00f3ra zdarzy\u0142a si\u0119 naprawd\u0119. Czy rzeczywi\u015bcie patenty przyczyni\u0105 si\u0119 do jeszcze wi\u0119kszego pog\u0142\u0119bienia dysproporcji rozwojowych mi\u0119dzy Globaln\u0105 P\u00f3\u0142noc\u0105 a Globalnym Po\u0142udniem?<\/p>\n

Cel zaj\u0119\u0107:<\/strong><\/h2>\n

U\u015bwiadomienie uczniom roli korporacji mi\u0119dzynarodowych w kszta\u0142towaniu rynku lek\u00f3w, a przez to ich wp\u0142ywu na standardy leczenia w krajach Globalnego Po\u0142udnia.<\/p>\n

Cele szczeg\u00f3\u0142owe:<\/strong><\/h2>\n

– ucze\u0144 rozumie, jak funkcjonuje mi\u0119dzynarodowy rynek \u015brodk\u00f3w farmaceutycznych, zna jego aktor\u00f3w oraz ich role,
\n– ucze\u0144 rozumie zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy poziomem rozwoju pa\u0144stw a ich si\u0142\u0105 na rynku,
\n– ucze\u0144 zna przyczyny spor\u00f3w na rynku medycznym,
\n– ucze\u0144 wie, czym s\u0105 leki generyczne oraz podaje przyk\u0142ady kraj\u00f3w, kt\u00f3re je produkuj\u0105.<\/p>\n

Metody:<\/strong><\/h2>\n

gra symulacyjna, dyskusja<\/p>\n

\u015arodki:<\/strong><\/h2>\n

za\u0142\u0105czniki, kartki papieru, d\u0142ugopisy<\/p>\n

Przebieg zaj\u0119\u0107:<\/strong><\/h2>\n

1. Powitanie i wprowadzenie do tematu<\/strong><\/h2>\n

Prowadz\u0105cy wita si\u0119 z m\u0142odzie\u017c\u0105. Przedstawia temat zaj\u0119\u0107. Inicjuje kr\u00f3tk\u0105 dyskusj\u0119 zadaj\u0105c
\npytania:
\na. Kto odpowiada za dystrybucj\u0119 lek\u00f3w w pa\u0144stwie?
\nb. Kto ma do nich prawo?
\nc. Jak wygl\u0105da proces powstawania leku?<\/p>\n

2. Przygotowanie do gry symulacyjnej<\/strong><\/h2>\n

Prowadz\u0105cy t\u0142umaczy uczniom, \u017ce prawo do korzystania z lek\u00f3w wynika bezpo\u015brednio z prawa ka\u017cdego cz\u0142owieka do opieki medycznej i to pa\u0144stwo jest odpowiedzialne za jego przestrzeganie. Jednak w wielu przypadkach ceny lek\u00f3w s\u0105 zbyt wysokie, aby chorzy mogli
\nsobie pozwoli\u0107 na ich zakup. Wynika to z faktu, \u017ce leki chronione s\u0105 prawem patentowym,
\no przestrzeganie kt\u00f3rego walcz\u0105 mi\u0119dzynarodowe koncerny farmaceutyczne. Sytuacja ta prowadzi do bardzo du\u017cej sprzeczno\u015bci interes\u00f3w, kt\u00f3ra jest swoist\u0105 walk\u0105 o \u017cycie mieszka\u0144c\u00f3w ubogich region\u00f3w \u015bwiata.
\nProwadz\u0105cy dzieli uczni\u00f3w na pi\u0119\u0107 grup i rozdaje im karty z rolami do odegrania. W\u015br\u00f3d nich b\u0119d\u0105 dwa rywalizuj\u0105ce koncerny farmaceutyczne, przedstawiciele rz\u0105du, mi\u0119dzynarodowej organizacji pozarz\u0105dowej oraz \u015bwiatowych medi\u00f3w. Uczniowie maj\u0105 15 minut na przygotowanie.<\/p>\n

3. Gra symulacyjna<\/strong><\/h2>\n

Uczniowie odgrywaj\u0105 role przypisane im przez prowadz\u0105cego.<\/p>\n

4. Dyskusja i podsumowanie<\/strong><\/h2>\n

Prowadz\u0105cy dzi\u0119kuje uczniom za udzia\u0142 w grze. Przeprowadza kr\u00f3tk\u0105 dyskusj\u0119 zadaj\u0105c nast\u0119puj\u0105ce pytania:
\nCzy ich role by\u0142y trudne do odegrania? Dlaczego?
\nKt\u00f3ra rola wydawa\u0142a si\u0119 najtrudniejsza?
\nCo jest przyczyn\u0105 istniej\u0105cych dysproporcji w dost\u0119pie do \u015brodk\u00f3w medycznych?
\nKto powinien ponosi\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 za tak\u0105 sytuacj\u0119? Dlaczego?
\nCo my mo\u017cemy zrobi\u0107?
\nNa zako\u0144czenie prowadz\u0105cy czyta uczniom fragment ksi\u0105\u017cki A. Leszczy\u0144skiego dotycz\u0105cy lek\u00f3w antywirusowych w Zambii.<\/p>\n

Za\u0142\u0105czniki:<\/strong><\/h2>\n

Za\u0142. 1. Karty z rolami<\/strong><\/p>\n

Karta 1. KONCERN FARMACEUTYCZNY Z ZAMBII
\nJeste\u015bcie przedstawicielami zambijskiego koncernu farmaceutycznego. W waszym pa\u0144stwie niemal 5% spo\u0142eczno\u015bci umiera z powodu HIV\/AIDS. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z du\u017cymi konsekwencjami spo\u0142ecznymi, gdy\u017c kraj niejednokrotnie traci m\u0142odych wykwalifikowanych pracownik\u00f3w. Niestety kuracja lekami antywirusowymi pochodz\u0105cymi z zachodu jest zbyt droga, aby mo\u017cna by\u0142o sobie na ni\u0105 pozwoli\u0107. Wasza firma zdecydowa\u0142a si\u0119 produkowa\u0107 ta\u0144szy odpowiednik zachodnich lek\u00f3w. Ich efekt dzia\u0142ania jest taki sam – osoba, kt\u00f3ra za\u017cywa leki czuje si\u0119 lepiej, jej odporno\u015b\u0107 wzrasta, co pozwala jej na normalne funkcjonowanie. Plusem jest tak\u017ce cena lekarstw \u2013 s\u0105 one nawet o po\u0142ow\u0119 ta\u0144sze ni\u017c ich oryginalne odpowiedniki. Niestety zachodni koncern farmaceutyczny ze Szwajcarii zarzuca wam, \u017ce to on ma jedyne i wy\u0142\u0105czne prawo do produkcji lek\u00f3w o tym sk\u0142adzie, gdy\u017c s\u0105 one chronione prawem patentowym. Na domiar z\u0142ego, szwajcarski koncern zdaje si\u0119 nie zwa\u017ca\u0107 na fakt, \u017ce ta\u0144sze leki to jedyny ratunek dla tysi\u0119cy zara\u017conych \u015bmiertelnym wirusem.
\nWaszym zadaniem jest zwr\u00f3cenie si\u0119 o pomoc do zambijskiego rz\u0105du, poniewa\u017c europejski
\ngigant farmaceutyczny jest bliski oskar\u017cenia was o kradzie\u017c linii produkcyjnej.<\/p>\n

Karta 2. KONCERN FARMACEUTYCZNY ZE SZWAJCARII
\nJeste\u015bcie przedstawicielami koncernu farmaceutycznego dzia\u0142aj\u0105cego w jednym z najlepiej
\nrozwini\u0119tych kraj\u00f3w \u015bwiata \u2013 Szwajcarii. Wasz kraj cechuje niski wska\u017anik \u015bmiertelno\u015bci, wysoki poziom rozwoju gospodarczego i spo\u0142ecznego oraz du\u017ce nak\u0142ady finansowe na badania i nowoczesne technologie. Dzi\u0119ki wieloletnim i drogim badaniom uda\u0142o si\u0119 wam stworzy\u0107 lekarstwo dla os\u00f3b zara\u017conych wirusem HIV, kt\u00f3re skutecznie hamuje rozw\u00f3j choroby i pozwala na normalne \u017cycie. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce badania poch\u0142on\u0119\u0142y znaczne zasoby finansowe i osobowe, ro\u015bcicie sobie jedyne i wy\u0142\u0105czne prawo do tego leku. Od tego czasu lek jest chroniony prawem patentowym. Wkr\u00f3tce jednak dowiadujecie si\u0119, \u017ce dzia\u0142aj\u0105cy w Zambii koncern farmaceutyczny produkuje lek o takim samym sk\u0142adzie i dzia\u0142aniach nie wykupiwszy wcze\u015bniej licencji. Twierdzi on, \u017ce cena waszych lekarstw dyskwalifikuje zambijskich pacjent\u00f3w z udzia\u0142u w kuracji antywirusowej.
\nWaszym zadaniem jest przedstawienie argument\u00f3w, \u017ce to WY stworzyli\u015bcie lek i dysponujecie pe\u0142ni\u0105 praw do jego produkcji. Rozwa\u017cacie tak\u017ce opcj\u0119 z\u0142o\u017cenia pozwu, poniewa\u017c twierdzicie, \u017ce zachowanie zambijskiego konkurenta jest zwyk\u0142\u0105 kradzie\u017c\u0105, a pod g\u0142\u0119bokimi has\u0142ami pomocy najubo\u017cszym kryje si\u0119 zwyk\u0142a ch\u0119\u0107 zysku.<\/p>\n

Karta 3. RZ\u0104D ZAMBII
\nWasz kraj boryka si\u0119 z epidemi\u0105 HIV\/AIDS. Liczba zara\u017conych wzrasta, a ich dost\u0119p do lekarstw antywirusowych, znacznie u\u0142atwiaj\u0105cych \u017cycie, jest znikomy. Przyczyn\u0105 tego stanu jest przede wszystkim zbyt wyg\u00f3rowana waszym zdaniem cena. Spo\u0142eczne skutki gro\u017anego wirusa s\u0105 coraz wi\u0119ksze. Mimo i\u017c przeznaczacie coraz wi\u0119ksze \u015brodki na edukacj\u0119 i kszta\u0142cenie przysz\u0142ej kadry, ludzie Ci umieraj\u0105, niewiele wnosz\u0105c w rozw\u00f3j pa\u0144stwa. Pojawi\u0142a si\u0119 jednak nadzieja na popraw\u0119 sytuacji. Dzia\u0142aj\u0105cy na Waszym terytorium rodzimy koncern farmaceutyczny samodzielnie wyprodukowa\u0142 lek, wzoruj\u0105c si\u0119 jednak na oryginale utworzonym w Szwajcarii. Lek ten jest o wiele ta\u0144szy, a dzi\u0119ki temu bardziej dost\u0119pny. Daje to szans\u0119 na lepsze \u017cycie wi\u0119kszej grupie zara\u017conych. Szwajcarski koncern dowiedzia\u0142 si\u0119 o tej sytuacji i grozi, \u017ce wniesie spraw\u0119 do s\u0105du, zarzucaj\u0105c zambijskiemu koncernowi \u0142amanie praw patentowych. Za sob\u0105 ma tak\u017ce \u015awiatow\u0105 Organizacj\u0119 Handlu, kt\u00f3ra stoi na stra\u017cy prawid\u0142owego dzia\u0142ania mechanizm\u00f3w handlowych. Waszym zadaniem jest przekonanie szwajcarskiego giganta, aby porzuci\u0142 plany z\u0142o\u017cenia pozwu w imi\u0119 \u017cycia ludzkiego. Rodzima produkcja jest jedyn\u0105 szans\u0105 na walk\u0119 z epidemi\u0105, gdy\u017c kraju nie sta\u0107 na prowadzenie bada\u0144 naukowych. Zwracacie si\u0119 tak\u017ce do dzia\u0142aj\u0105cej w Zambii mi\u0119dzynarodowej organizacji pozarz\u0105dowej z pro\u015bb\u0105 o wsparcie, gdy\u017c to ona dysponuje niezb\u0119dn\u0105 wiedz\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce rozstrzygn\u0105\u0107 ten sp\u00f3r.<\/p>\n

Karta 4. MI\u0118DZYNARODOWA ORGANIZACJA POZARZ\u0104DOWA
\nJeste\u015bcie pracownikami francuskiej organizacji pozarz\u0105dowej realizuj\u0105cej projekty medyczne. W Zambii przebywacie ju\u017c od prawie dziesi\u0119ciu lat i codziennie macie do czynienia z chorymi. Sytuacja zdrowotna w kraju nie jest dobra, a g\u0142\u00f3wnym zagro\u017ceniem wydaje si\u0119 by\u0107 \u015bmiertelny tandem HIV\/AIDS. Niestety pa\u0144stwa-gospodarza nie sta\u0107 na zapewnienie w\u0142a\u015bciwej opieki medycznej wszystkim pacjentom, st\u0105d organizacji takich jak wy, dzia\u0142aj\u0105cych dla dobra publicznego \u2013 przybywa. Pewnego dnia zwraca si\u0119 do Was przedstawiciel rz\u0105du Zambii z pro\u015bb\u0105 o wsparcie w pewnym sporze, kt\u00f3re rozgorza\u0142 na dobrze wam znanym gruncie. Zambijski koncern farmaceutyczny zosta\u0142 ostro skrytykowany przez szwajcarskiego konkurenta o kopiowanie ich lek\u00f3w, obj\u0119tych prawem patentowym. Zambijskiemu laboratorium grozi sprawa w s\u0105dzie. Zamkni\u0119cie produkcji ta\u0144szych lekarstw wi\u0105\u017ce si\u0119 z pogorszeniem stanu zdrowia w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Zambii zara\u017conych wirusem HIV.
\nWaszym zadaniem jest pr\u00f3ba mediacji w sporze mi\u0119dzy koncernami. Nie wierzycie w o\u015bwiadczenia, \u017ce za zachowaniem zambijskiego koncernu stoi ch\u0119\u0107 zysku, gdy\u017c wiecie, \u017ce europejskie laboratorium farmaceutyczne sprzedaje leki po cenie wielokrotnie przekraczaj\u0105cej
\nkoszty produkcji. Zwracacie si\u0119 tak\u017ce do medi\u00f3w z pro\u015bb\u0105 o przedstawienie sprawy \u015bwiatowej opinii publicznej i zainicjowanie debaty spo\u0142ecznej.<\/p>\n

Karta 5. MEDIA
\nJeste\u015bcie przedstawicielami \u015bwiatowych medi\u00f3w. Macie realny wp\u0142yw na \u015bwiadomo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa i informacje, kt\u00f3re codziennie docieraj\u0105 do wszystkich zak\u0105tk\u00f3w \u015bwiata. Pewnego dnia francuska organizacja pozarz\u0105dowa, dzia\u0142aj\u0105ca w Zambii, kieruje do Was informacj\u0119, \u017ce zapisy prawne reguluj\u0105ce ochron\u0119 w\u0142asno\u015bci intelektualnej oraz prawa patentowe mog\u0105 realnie zagrozi\u0107 \u017cyciu ludzkiemu. Jest to spowodowane sporem, kt\u00f3ry rozgorza\u0142 na linii Zambia \u2013 Szwajcaria, mi\u0119dzy koncernami farmaceutycznymi produkuj\u0105cymi lek w oparciu o t\u0119 sam\u0105 lini\u0119 produkcyjn\u0105. Szwajcarski koncern grozi skierowaniem sprawy do s\u0105du mi\u0119dzynarodowego oskar\u017caj\u0105c afryka\u0144skiego konkurenta o \u0142amanie praw patentowych i pos\u0142ugiwanie si\u0119 szczytnymi has\u0142ami w ch\u0119ci zysku. Zambijskie laboratorium broni si\u0119 m\u00f3wi\u0105c, \u017ce ich jedynym celem jest pr\u00f3ba ratowania pacjent\u00f3w, kt\u00f3rych nie sta\u0107 na zakup oryginalnych lek\u00f3w antywirusowych.
\nWaszym zadaniem jest zbadanie sytuacji na miejscu i napisanie kr\u00f3tkiego newsa, kt\u00f3ry zostanie wyemitowany w wieczornym wydaniu wiadomo\u015bci. Wiecie, \u017ce w\u0142a\u015bciwie przekazana informacja zainicjuje debat\u0119 publiczn\u0105 na wszystkich poziomach zarz\u0105dzania pa\u0144stwem.<\/p>\n

Za\u0142. 2. Fragment ksi\u0105\u017cki A. Leszczy\u0144skiego Naznaczeni. Afryka i AIDS, Warszawa 2003, s. 86-87<\/strong><\/p>\n

Lekarstwa na AIDS \u2013 marzenie milion\u00f3w zaka\u017conych ludzi w Afryce i Azji. Nie mog\u0105 wyleczy\u0107, ale pozwalaj\u0105 wyrwa\u0107 od losu jeszcze kilka lat normalnego \u017cycia. Marzenie to by\u0142o jednak nieosi\u0105galne przez wiele lat, poniewa\u017c roczna kuracja kosztowa\u0142a oko\u0142o dziesi\u0119ciu tysi\u0119cy dolar\u00f3w \u2013 dwadzie\u015bcia razy tyle, ile zarabia w ci\u0105gu roku przeci\u0119tny Zambijczyk. Pod presj\u0105 wielkiej kampanii w bogatych krajach koncerny farmaceutyczne zacz\u0119\u0142y radykalnie obni\u017ca\u0107 ceny i zezwoli\u0142y lokalnym firmom na kopiowanie obj\u0119tych patentami preparat\u00f3w. Cena spad\u0142a b\u0142yskawicznie: w po\u0142owie 2002 roku dzienn\u0105 dawk\u0119 trzech najpopularniejszych lek\u00f3w antywirusowych (\u2026) mo\u017cna ju\u017c by\u0142o kupi\u0107 za dolara i z miesi\u0105ca na miesi\u0105c stawa\u0142a si\u0119 coraz ta\u0144sza.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przedstawienie zagadnienia: Kiedy w XX wieku szybki post\u0119p w dziedzinie nauki u\u0142atwi\u0142 ludzko\u015bci \u017cycie codzienne, ju\u017c w\u00f3wczas zauwa\u017cono, \u017ce osi\u0105gane na wielu polach sukcesy nie rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnomiernie. Znany nam dzi\u015b symboliczny podzia\u0142 \u015bwiata na Globaln\u0105 P\u00f3\u0142noc i Globalne Po\u0142udnie nasili\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie wraz z rozwojem nauki i techniki. O ile jednak post\u0119p w dziedzinie […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":320,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23,18,11,30,5,19,14,16],"tags":[],"class_list":["post-319","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-afryka","category-edukacja","category-gimnazjum","category-konspekt","category-liceum","category-srodowisko","category-ubostwo","category-zdrowie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wioskiswiata.org\/baza-materialow-edukacyjnych\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/319","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wioskiswiata.org\/baza-materialow-edukacyjnych\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wioskiswiata.org\/baza-materialow-edukacyjnych\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wioskiswiata.org\/baza-materialow-edukacyjnych\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wioskiswiata.org\/baza-materialow-edukacyjnych\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=319"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/wioskiswiata.org\/baza-materialow-edukacyjnych\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/319\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1686,"href":"https:\/\/wioskiswiata.org\/baza-materialow-edukacyjnych\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/319\/revisions\/1686"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wioskiswiata.org\/baza-materialow-edukacyjnych\/wp-json\/wp\/v2\/media\/320"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wioskiswiata.org\/baza-materialow-edukacyjnych\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=319"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wioskiswiata.org\/baza-materialow-edukacyjnych\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=319"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wioskiswiata.org\/baza-materialow-edukacyjnych\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=319"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}