Przedstawienie zagadnienia:

Peru to kraj kontrastów nie tylko pod względem klimatycznym. Z jednej strony, wielkie tereny slum¬sów, gdzie najbiedniejsi próbują w bardzo trudnych i niebezpiecznych warunkach organizować sobie codzienne życie, z drugiej, tuż obok, wysokie efektowne wieżowce, gdzie standard życia mieszkańców nie różni się od życia ludzi w Polsce. Slumsy to jeden z poważniejszych problemów amerykańskich miast. Są to obszary na obrzeżach wielkich aglomeracji, gdzie często kwitnie przestępczość. Ludzie przybywają do miast z małych wiosek położonych w górach i w dżungli, aby szukać lepszego życia. Nie znajdują go jednak, gdyż brak im wykształcenia, doświadczenia, znajomości. Mimo to decydują się zostać. Budują domy z najłatwiej dostępnych materiałów – bambusowych mat, blachy, kartonów. Czę¬sto nie mają dostępu do kanalizacji, prądu ani bieżącej wody. Slumsy nie sprzyjają rozwojowi młodych ludzi, którzy nierzadko wchodzą w konflikt z prawem, stając się sprawcami lub ofiarami przemocy. Wielu z nich ma problemy z alkoholem, narkotykami i prostytucją. Niestety, odsetek rozbitych rodzin jest znaczny. Pogłębia się również problem dzieci ulicy, które, choć często mają rodziców i dach nad głową, to jednak wychowywane są przez ulicę. Wiele z nich nie chodzi do szkoły lub kończy edukację na wczesnym etapie, z konieczności pójścia do pracy. Misjonarze i wolontariusze z kraju i zagranicy starają się im pomóc. Jako tzw. streetworkerzy bezpośrednio pracują z dziećmi wałęsającym się po ulicach, a także tworzą dla nich domy. Pocieszające jest to, że nawet w tak trudnych warunkach wielu mieszkańców ubogich dzielnic stara się żyć normalnie, opiekować rodziną, zwykle wielodzietną.

Cel zajęć:

Zapoznanie uczniów z problemem dzieci ulicy i rzeczywistością życia w slumsie, ukazanie podobieństw i różnic między codziennością młodych ludzi w Polsce i Peru.

Metody:

quiz, praca w grupach, pogadanka, burza mózgów

Środki:

karta pracy ucznia, zestaw zdań prawda/fałsz dotyczących dzieci ulicy

Przebieg zajęć:

1. Wprowadzenie

Nauczyciel przedstawia temat zajęć: rzeczywistość południowoamerykańskich slumsów. Nauczyciel dzieli uczniów na 6 grup i prosi, by na podstawie własnej wiedzy stworzyli definicję, czym jest slums. Uczniowie odczytują swoje propozycje, a następnie porównują je z definicją podaną przez nauczyciela, który wyjaśnia czym są slumsy i jak one powstają. (patrz: przedstawienie zagadnienia).

2. Kim są dzieci ulicy?

Nauczyciel pyta uczniów, czy znają pojęcie „dzieci ulicy”. Następnie odczytuje zdania opisujące ten problem. Jeśli według uczniów któreś ze zdań jest fałszywe, wówczas podnoszą rękę do góry.
Definicja pojęcia „dzieci ulicy” według Rady Europy:

Dzieci poniżej 18 roku życia, które przez krótszy lub dłuższy czas żyją w środowisku ulicznym. Prze¬noszą się z miejsca na miejsce, mają swoje grupy rówieśnicze i inne kontakty. Są zameldowani pod adresem rodziców lub jakiejś instytucji socjalnej. Charakterystyczne jest to, że z rodzicami, przedstawicielami szkół i instytucji pomocy i służb socjalnych, które ponoszą za nie odpowiedzialność, dzieci te mają słaby kontakt lub nie mają go w ogóle.
źródło: Council of Europe, Study Group on Street Children

Dzieci ulicy śpią na ulicy. (PRAWDA/FAŁSZ)
Obie odpowiedzi są prawidłowe. Wiele dzieci ulicy rzeczywiście nie ma dachu nad głową, śpi w bramach i pod mostami. Jednak wiele z nich zdobywa w ciągu dnia pieniądze poprzez drobne prace lub kradzieże i wynajmuje pokoje w tanich noclegowniach czy hostelach. Są też dzieci, które na noc wracają do rodzin, do swoich domów w slumsach.

Żadne z dzieci ulicy nie posiada rodziny. (FAŁSZ)
Duża część dzieci ulicy to sieroty, jednak wiele z nich posiada rodziny, choć ich relacje z rodzicami bywają rozmaite. Są dzieci, które właśnie z powodu problemów rodzinnych uciekły z domu i trafiły na ulicę. Są też takie, które mają domy, gdzie co jakiś czas wracają, lecz większość swojego czasu spędzają na ulicy.

W Peru istnieją organizacje pomagające dzieciom ulicy. (PRAWDA)
W Peru istnieją lokalne organizacje, najczęściej z ramienia kościoła, ale również świeckie, które starają się pomóc dzieciom ulicy – zachęcić je do zmiany życia, zapewnić edukację i możliwość uczciwej pracy. Działalność ta jednak nie wystarcza, aby rozwiązać problem, dlatego instytucje wspierane są przez organizacje i wolontariuszy z krajów rozwiniętych.

Dziecko ulicy łatwo rozpoznać w tłumie ulicznym. (FAŁSZ)
Dziś wiele dzieci ulicy zdobyte pieniądze wydaje na ubranie, często ma jedną, czy dwie pary podkoszulek, ale za to markowych. Sprawia to, że większość z nich na pierwszy rzut oka nie różni się od pozostałych przechodniów.

Ich największym zmartwieniem jest przetrwanie do następnego dnia. (PRAWDA)
Dzieci ulicy żyją z dnia na dzień. Walczą by mieć co jeść, ubrać się, iść na dyskotekę czy do kafejki internetowej. Nie troszczą się o to, co będzie za kilka lat. Dlatego tak trudno przekonać je, że warto podjąć naukę i zainwestować we własną przyszłość.

Istnieją rodziny, które już od pokoleń żyją na ulicy. (PRAWDA)
Dla wielu mieszkańców slumsów ulica jest jedynym domem, jaki znają. To właśnie brak edukacji i perspektywicznego myślenia o przyszłości sprawia, że dzieci nie zastanawiają się, jak zmienić coś w swoim życiu i podzielają smutny los swoich rodziców.

Dzieci ulicy zawsze z radością przyjmują propozycje pomocy (możliwość nauki, dach nad głową). (FAŁSZ)
W życiu na ulicy panuje hierarchia, w której każdy musi znaleźć swoje miejsce, do którego z czasem się przyzwyczaja. Zyskuje w ten sposób poczucie pewności i własnej wartości. Takim dzieciom ciężko potem wyobrazić sobie inne życie, nie chcą zmian. Dlatego właśnie praca z dziećmi ulicy i próba zmiany ich losu jest tak trudna.

3. Dzień z życia

I Mój plan dnia

Nauczyciel rozdaje uczniom karty pracy. Wyjaśnia, że po lewej stronie mają stworzyć swój zwy¬czajny plan dnia, podając przybliżony czas, jaki zajmuje im wykonanie poszczególnych czynności (muszą zmieścić się w 24 godzinach i uwzględnić czas na sen). Następnie nauczyciel prosi, aby ochotnicy zaprezentowali swój plan dnia na forum klasy.

II Dzień z życia dziecka ulicy

Nauczyciel wyjaśnia uczniom drugą część zadania. Z wypisanych pod tabelką czynności uczniowie mają ułożyć plan dnia ich rówieśnika mieszkającego w slumsie i wpisać go do tabelki (nie wszystkie elementy muszą zostać wykorzystane). Nauczyciel prosi ochotników, by przeczytali swoje propozy¬cje. Następnie odczytuje właściwe odpowiedzi, zaznaczając, że jest to tylko przykład mający na celu ukazać proporcje czasu trwania poszczególnych czynności.

Prawidłowa odpowiedź:

Czyszczenie butów przechodniom na ulicy (8 godz.)
Czekanie na jedzenie rozdawane na ulicy przez misjonarzy (1 godz.)
Jedzenie (0,5 godz.)
Zajęcia i lekcje w oratorium (świetlicy prowadzonej przez misjonarzy) (2 godz.)
Gra w piłkę (2 godz.)
Szukanie noclegu (1 godz.)
Gra na komputerze i przeglądanie Facebooka w kafejce internetowej (1 godz.)
Mycie szyb samochodowych (3 godz.)
Sen (5,5 godz.)

III Porównanie
Nauczyciel prosi uczniów, aby porównali oba plany i przedstawili swoje spostrzeżenia. Jakie dostrze¬gają różnice i z czego one wynikają? Jakie można zaobserwować podobieństwa?

Na co warto zwrócić uwagę uczniów:

Wiele z czynności wykonywanych przez dzieci ulicy w Peru i przez młodzież w Polsce jest identycznych (nauka, gra na komputerze, korzystanie z Internetu, gra w piłkę itp.). Są jednak czynności, których dzieci w Polsce zazwyczaj nie muszą wykonywać, a które dla dziecka ulicy są koniecznością (zdobywanie jedzenia, szukanie miejsca na nocleg, praca). Różnica polega też na dysproporcjach czasu, który przeznaczony jest na wykonanie poszczególnych czynności (np. młodzież w Polsce spędza więcej czasu w szkole i przed komputerem, gdyż nie musi pracować).

4. Jak pomóc dzieciom ulicy?

Nauczyciel pyta uczniów, kto i w jaki sposób może pomóc dzieciom ulicy. Prosi, aby wypisały swoje pomysły na schemacie dłoni znajdującym się na karcie pracy. Na jednej z dłoni mają się znaleźć formy pomocy, które można zaproponować dzieciom ulicy, będąc w Peru, a na drugiej, sposoby pomocy „na odległość” – z Polski.
Propozycje:

TU: zbiórki pieniężne na cele organizacji pomocowych działających w Ameryce Południowej, zbiórki przyborów szkolnych;

TAM: rozdawanie jedzenia; organizowanie zajęć edukacyjnych, sportowych; organizowanie praktyk zawodowych.

5. Podsumowanie

Nauczyciel podsumowuje tematy poruszane na zajęciach i zachęca, aby uczniowie poszukali nazw polskich organizacji zajmujących się pomocą dzieciom ulicy w krajach Ameryki Południowej. Może to stanowić dla uczniów inspirację do ich własnego zaangażowanie w ten rodzaj wolontariatu.