Globalne współzależności, czyli co nas łączy z Ameryką Południową?

Przedstawienie zagadnienia:

Globalne Południe (państwa Globalnego Południa), to inaczej kraje rozwijające się, zwane jeszcze czasem błędnie Krajami Trzeciego Świata. Ta ostatnia nazwa, po pierwsze, ma charakter pejoratywny i deprecjonujący, po drugie, jest historycznie niepoprawna. Nawiązuje ona bowiem do podziału świata z okresu Zimnej Wojny na mocarstwa Zachodu, Wschodu oraz tzw. Trzeci Świat, czyli obszary, które znajdowały się poza tymi blokami. Dziś pojęcie Globalne Południe jest określeniem geograficzno-ekonomicznym. Kraje o najniższym wskaźniku ubóstwa – tzw. HDI (Human Developement Index), gdzie mieszkańcy żyją w najgorszych warunkach – w większości znajdują się na południu globu (Afryka, Ameryka Południowa i Azja). Trzeba pamiętać, że choć Australia leży na półkuli południowej, to pod względem rozwoju zaliczamy ją do krajów Globalnej Północy. Kraje Globalnej Północy i Globalnego Południa, choć z pozoru stanowią dwa odrębne światy, są nawzajem od siebie zależne. Właśnie tymi współzależnościami zajmuje się Edukacja Globalna. Jest to nauka o warunkach życia, kulturze i problemach mieszkańców krajów Globalnego Południa, a także o tym, co łączy mieszkańców krajów rozwiniętych z krajami Afryki czy Azji i jak wzajemnie zależymy jedni od drugich.

Cel zajęć:

uświadomienie uczniom wagi globalnych współzależności w życiu codziennym; uwrażliwienie na konieczność pomocy mieszkańcom krajów Globalnego Południa.

Metody:

praca w grupach, quiz, pogadanka, burza mózgów, gra symulacyjna

Środki:

mapa świata, samoprzylepne karteczki w dwóch kolorach, załącznik 1 – karta pracy ucznia, załącznik 2 – opisy ról, znak Fair Trade

Przebieg zajęć:

Wprowadzenie

Nauczyciel informuje uczniów o temacie zajęć: globalne współzależności, czyli co nas łączy z Ameryką Południową. Następnie prosi, by wymienili swoje skojarzenia związane z tym kontynentem. Wykorzystując metodę burzy mózgów, zapisuje wszystkie odpowiedzi na plakacie albo na tablicy (np. zwierzęta – lama, krokodyl, pancernik; nazwy krajów – Brazylia, Argentyna, Chile; sporty – piłka nożna; tańce – salsa, tango, karnawał).

Co nas łączy z Ameryką Południową?

Nauczyciel rozdaje uczniom karty pracy (załącznik 1) i prosi, aby w parach zastanowili się nad pierwszym zadaniem i spróbowali przyporządkować poszczególne słowa z pierwszej kolumny do nazw krajów wypisanych w drugiej kolumnie. Następnie uczniowie podają i wyjaśniają swoje odpowiedzi. Nauczyciel krótko omawia mechanizmy każdej z zależności.

Ile wart jest banan? – gra symulacyjna

Gra ma pomóc młodym ludziom prześledzić poszczególne etapy „bananowego handlu” i doświadczyć niesprawiedliwości z podziału dochodów pomiędzy poszczególne zaangażowane grupy.

Nauczyciel dzieli uczniów na 5 zespołów, które wcielą się w role poszczególnych ogniw „bananowego handlu”: pracownicy plantacji, właściciele plantacji, przewoźnicy, importerzy i właściciele sklepów. Każdy zespół otrzymuje opis swojej roli. Nauczyciel prosi przedstawiciela każdej z grup, aby na głos odczytał zadania swojego zespołu. (załącznik 2).

Nauczyciel rysuje na tablicy schemat banana, a obok zapisuje jego symboliczną cenę – 1 zł. Następnie grupy mają kilka minut, aby zastanowić się, ile warta jest ich praca, czyli ile z kwoty 1 zł należy się właśnie im i dlaczego. Każda grupa prezentuje swoje propozycje, które nauczyciel zapisuje na tablicy. Suma prawdopodobnie przekroczy 1 złoty, wówczas każda grupa powinna przemyśleć na nowo koszt i zasugerować inną liczbę. Na końcu nauczyciel podaje rzeczywiste proporcje zarobków, które uczniowie zaznaczają na schemacie banana w kartach pracy. Nauczyciel pyta uczniów, jak czują się z uzyskanymi przez ich grupę dochodami i czy taki podział jest uczciwy.

Nauczyciel pokazuje uczniom międzynarodowy znak Sprawiedliwego Handlu (FLO Fairtrade label) i krótko wyjaśnia pojęcie Sprawiedliwego Handlu (Fair Trade).

Sprawiedliwy Handel (Fair Trade) to partnerstwo w handlu międzynarodowym, opierające się na dialogu, przejrzystości i szacunku. Sprawiedliwy Handel gwarantuje producentom w ubogich krajach sprawiedliwe wynagrodzenie, godne i bezpieczne warunki pracy oraz długoletnie umowy handlowe, wyklucza pracę dzieci i niewolników. Aby produkt mógł uzyskać certyfikat Sprawiedliwego Handlu producenci muszą udowodnić, że zapewniają swoim pracownikom co najmniej minimalne wynagrodzenie oraz spełniają określone standardy ekologiczne. Nad przestrzeganiem tych zasad czuwają niezależne organizacje zrzeszone w Koalicji Sprawiedliwego Handlu.

(źródło: Kupuj odpowiedzialnie! Twoje pieniądze kształtują świat. Poradnik dla uczniów szkół ponadpodstawowych, Polska Zielona Sieć, Kraków 2007)

Filiżanka kawy

Nauczyciel prosi uczniów, aby zastanowili się, w których krajach na świecie uprawia się najwięcej kawy oraz w których krajach na świecie pije się jej najwięcej. Następnie podaje prawidłowe odpowiedzi i prosi jednego z uczniów, aby samoprzylepnymi karteczkami jednego koloru zaznaczył na mapie świata kraje będące producentami kawy, a karteczkami drugiego koloru – kraje konsumenckie.

Prawidłowe odpowiedzi:

Producenci – Brazylia, Wietnam, Indonezja, Kolumbia, Meksyk, Boliwia

Konsumenci – Finlandia, Norwegia, Islandia, Niemcy, Dania, Austria, Francja, Włochy, Hiszpania, Portugalia, Stany Zjednoczone, Kanada

Nauczyciel zwraca uwagę na fakt, że producenci to kraje położone na półkuli południowej, a konsumenci to kraje z półkuli północnej. Wyjaśnia uczniom pojęcie krajów Globalnego Południa i tłumaczy, dlaczego nie należy używać terminu Kraje Trzeciego Świata.

Nauczyciel prosi uczniów, aby wykonali zadanie drugie z karty pracy, a następnie odczytuje prawidłowe odpowiedzi. W razie braku czasu, quiz może być zadaniem domowym.

Prawidłowe odpowiedzi:

1. Które miejsce zajmuje kawa w handlu światowym?

2. Ile osób na świecie żyje z uprawy kawy?

5 mln
25 mln
50 mln
100 mln

3. Ile procent z produkowanej na świecie kawy spożywane jest w kraju pochodzenia?

23 miliardy
37 miliardów
51 miliardów
89 miliardów

4. Jeśli 170 miliardów złotych to suma, za którą sprzedano kawę we wszystkich sklepach świata, to ile z tej sumy wróciło do krajów rozwijających się (producentów)?