Przedstawienie zagadnienia:

Kiedy w latach 60 XX wieku w środowisku popkultury dochodziło do coraz liczniejszych przypadków śmierci spowodowanych AIDS, nikt nie przypuszczał wówczas o tym, że ta sama plaga tak brutalnie doświadczy Afrykę.

Począwszy od lat 90. wskaźnik zachorowalności na AIDS oraz liczba nowych zakażeń wirusem HIV wykazywała tendencję wzrostową. W 2008 r. liczba osób żyjących z wirusem HIV osiągnęła 33,4 miliona, z czego ponad 22 miliony żyły w Afryce Subsaharyjskiej. Mimo że zauważalnym jest fakt, że liczba nowych infekcji spada, jednak sytuacja w południowej Afryce ciągle jest trudna. Na liście państw o wysokim udziale chorych na AIDS znajdują się m.in. Republika Południowej Afryki, Suazi, Zimbabwe, Mozambik, Lesotho, Zambia, Uganda, Kenia. W każdym z tych państw AIDS prowadzi do poważnych konsekwencji społecznych mających wpływ na poziom rozwoju państwa.

W przypadku HIV/AIDS największym wyzwaniem okazuje się być poziom świadomości społeczeństwa dot. profilaktyki. Poziom wiedzy nt. HIV/AIDS jest szczególnie niski na obszarach wiejskich oraz wśród osób o niskim dochodzie.

Nie należy zapominać, że AIDS, będący nabytym zespołem niedoboru odporności, rzadko jest bezpośrednią przyczyną śmierci. Chorzy, których układ immunologiczny jest osłabiony, podatni są na takie choroby jak zapalenie płuc, biegunka, malaria czy gruźlica i to zwykle one prowadzą do śmierci. Co ważne, organizm dziecka poniżej 5 roku życia, jest jeszcze bardziej wrażliwy.

Warto przy okazji uściślić dwa istotne fakty. Pierwszym z nich jest dostęp do leków antywirusowych. Kuracje tymi lekami skutecznie hamują rozwój choroby, co z kolei ułatwia chorym codzienne funkcjonowanie. Nie są też oni spychani na margines społeczny. Leki te przez swoją cenę, niejednokrotnie  pozostają poza zasięgiem ludzi. Kolejnym aspektem jest istniejąca możliwość uniknięcia transmisji wirusa HIV z matki na dziecko. Wiąże się to z objęciem matki i dziecka całościowym programem, zawierającym zarówno aplikację środków farmakologicznych, jak i odpowiednim żywieniem i opieką medyczną podczas ciąży. Ponownie jednak, aby można było zastosować takie metody, konieczna jest większa świadomość społeczna.

Warsztat poruszał będzie problem HIV/AIDS występujący w wybranych państwach Afryki Subsaharyjskiej, jego konsekwencji społecznych oraz działań, mających zmniejszyć skalę problemu.

Cele:

Uświadomienie uczniom skali problemu, jakim jest HIV/AIDS w Afryce Subsaharyjskiej.

Metody:

praca w grupach, wykład, dyskusja

Środki:

 flipchart, markery, dane o liczbie ludzi żyjących z wirusem HIV w latach 1990-2007, załącznik 2 (opis działań międzynarodowych, załącznik 3 (społeczne konsekwencje HIV/AIDS)

Przebieg zajęć:

1. Wprowadzenie

Prowadzący wita się z młodzieżą oraz przedstawia temat warsztatów. Pyta uczniów co wiedzą na temat AIDS i dlaczego tak trudno go pokonać? Podkreśla, że AIDS szczególnie obfite żniwo zbiera właśnie na kontynencie afrykańskim.

2. Co wiesz o HIV/AIDS?

Prowadzący prezentuje problem HIV/AIDS w Afryce, przedstawia regiony najbardziej nim dotknięte, grupy najbardziej narażone na zakażenie, a także przyczyny tak ogromnej skali zachorowalności. Prowadzący pyta uczniów, co jeszcze może być przyczyną rozprzestrzeniania się choroby. Czy można to nazwać epidemią?

3. Walka

Prowadzący dzieli uczniów na pięć grup. Każda z nich otrzymuje tekst źródłowy dot. międzynarodowych działań na rzecz walki z HIV/AIDS. Na podstawie tekstów uczniowie mają przygotować krótką wypowiedź, próbując odpowiedzieć na pytanie: Co w ramach podejmowanych działań okazało się najbardziej skuteczne?

4. Konsekwencje

Prowadzący dzieli uczniów na cztery grupy. Każda z nich otrzymuje tekst źródłowy dot. konsekwencji zachorowalności na HIV/AIDS. Uczniowie prezentują wyniki prac.

5. Podsumowanie

Prowadzący dziękuje uczniom za pracę. Inicjuje krótką  dyskusję zadając pytania:

• Dlaczego działania podmiotów zagranicznych są tak ważne?
• Co jest podstawowym problemem i co trzeba zmienić, aby działania były skuteczne?

Załączniki:

Załącznik 1

Liczba ludzi żyjących z wirusem HIV w latach 1990-2007:

http://www.unic.un.org.pl/raport2010/przeglad.php

Załącznik 2

Działania międzynarodowe na rzecz zmniejszenia współczynników zachorowalności i umieralności na HIV/AIDS

1. Uganda – nieregularny dostęp do leków

Międzynarodowa organizacja Lekarze bez granic (MSF) realizują w Ugandzie program walki z HIV/AIDS, gruźlicą i malarią, opierający się na odpowiednim żywieniu dla dzieci z niedowagą.

Od 2002 r. MSF przeprowadziło działania dla ponad 16 tys. osób zarażonych wirusem HIV w regionie Zachodniego Nilu. System opieki zdrowotnej w tym rejonie jest w trakcie odbudowy po trwającej tam wojnie. Największym wyzwaniem jest tam brak wykwalifikowanego personelu medycznego i nieregularna dystrybucja leków, głównie na HIV/AIDS, malarię i gruźlicę. Prowadząc skompleksowany program opieki w czasie ciąży, MSF stara się także powstrzymać stopień transmisji wirusa HIV z matki na dziecko. Z ponad 7700 pacjentów przebywających w szpitalach, 5000 poddanych było kuracjom antywirusowym.

MSF wspiera także działania małych klinik działających na obszarach wiejskich.

2. Zimbabwe – milion dzieci osieroconych z powodu AIDS

Według danych Programu Narodów Zjednoczonych ds. AIDS (UNAIDS), ponad 120 tys. dzieci zarażonych wirusem HIV żyje w Zimbabwe i co najmniej milion straciło rodziców w wyniku tej choroby.

Opieka nad zarażonymi HIV w wyniku działań organizacji pozarządowych przybrała charakter wielotorowy, aby w ten sposób dotrzeć do większej liczby pacjentów.  Pielęgniarki zostały odpowiednio przeszkolone, aby skutecznie prowadzić kuracje lekami antywirusowymi. Celem tego było także odciążenie lekarzy. Wprowadzono także terapie leczenia gruźlicy podczas AIDS, połączoną z systemem konsultacji z pacjentem i działań edukacyjnych. W 2009 r. ponad 52 tys. osób zostało poddanych intensywnym kuracjom, w tym 39 tys. kobiet.

3. Mozambik – przeszkolenie lokalnego personelu medycznego

Przedstawiciele Lekarzy bez granic (MSF) w stolicy państwa, Maputo przeprowadzili działania w dwóch szpitalach publicznych i dziewięciu ośrodkach zdrowia. Ich podstawą były szkolenia dla personelu medycznego, a także pomoc psychologiczna i doradztwo pacjentom HIV, w tym dzieciom.

Podstawowym założeniem programu realizowanego w Mozambiku jest dokształcenie pracującej tam kadry medycznej, co ma zniwelować deficyt w dostępie do fachowej opieki. Wszystko opiera się na właściwym zarządzaniu programem antywirusowym oraz udzielaniu wsparcia psychologicznego. W 2009 r. MSF objęło swymi działaniami ponad 26 tys. osób, z czego 25 tys. poddanych było kuracjom antywirusowym.

4. RPA – Opieka nad zarażonymi HIV na przedmieściach

W dniu światowego dnia AIDS 2009 Prezydent RPA J. Zuma ogłosił długo wyczekiwane strategie państwa na rzecz walki z AIDS. Ich nieodłącznym elementem było podniesienie jakości leków oraz wprowadzenie nowych standardów opieki nad chorymi. Włączono w nie także opiekę nad kobietami w ciąży oraz przewidziano intensywne szkolenia dla personelu medycznego.

Lekarze bez granic (MSF) przeprowadzili działania na przedmieściach Kapsztadu, skierowanych do obywateli RPA oraz uchodźców z Zimbabwe. Obszar ten cechuje jeden z najwyższych w kraju współczynników zachorowalności na AIDS. MSF właśnie tam przeprowadziło pierwszy całkowicie bezpłatny program lekami antywirusowymi. Do końca 2009 z pomocy skorzystało ponad 13,5 tys. chorych.

Wyzwaniem ciągle pozostaje leczenie pacjentów HIV chorych na gruźlicę, gdyż wymaga to jeszcze bardziej kompleksowych działań. Do tej pory zastosowano program leczenia, opierający się raczej na regularnych wizytach kontrolnych niż intensywnej hospitalizacji. Jest to przykład dobrej praktyki przyjęty przez Światową Organizację Zdrowia. W ciągu ostatnich trzech lat objęto nim 580 pacjentów.

5. Dane z raportu UNAIDS

Według danych pochodzących z raportu UNAIDS 2008 na temat globalnej epidemii AIDS, odnotowano istotne postępy w zapobieganiu nowym zakażeniom wirusem HIV w wielu, szczególnie dotkniętym tym problemem krajach. W Rwandzie i Zimbabwe na skutek zmian zachowań seksualnych nastąpił spadek w liczbie nowych zakażeń wirusem HIV. (…) Tendencje te odnotowano w Burkina Faso, Kamerunie, Etiopii, Ghanie, Malawi, Ugandzie i Zambii.

Załącznik 3

Społeczne konsekwencje HIV/AIDS

Fragmenty książki A. Leszczyńskiego Naznaczeni. Afryka i AIDS

Jego siostra chorowała na AIDS długo, bo już (…) od ośmiu lat. Musiała się więc zarazić przynajmniej kilkanaście lat wcześniej, bo wirus, zanim zaatakuje i zacznie wyniszczać ciało swej ofiary, przez kilka lat zawsze przebywa w uśpieniu. (…)

Rodzice dbali o siostrę Ambrose`a, chociaż nie pozwalali jej mieszkać razem z nimi w jednym pomieszczeniu i używać tych samych naczyń.

- Dobrze się odżywia. Wtedy można żyć z AIDS znacznie dłużej – powiedział mi Ambrose później.

- Jak się zaraziła?

- Nie pytałem – odparł sucho.

Dopiero później, kiedy dowiedziałem się, jak silne tabu oznacza rozmowy o AIDS i seksie w większości afrykańskich społeczności, doceniłem, jak dużo mi powiedział.

Ludzie z HIV trzymają to w tajemnicy tak długo, jak tylko się da. Nakłaniam ich, żeby powiedzieli prawdę choć jednej osobie. Wtedy lżej jest znieść chorobę. Mówię też, żeby nie zarażali innych (…) Boją się przyznać żonie czy mężowi, że są zakażeni. Organizujemy też spotkania grup samopomocowych, ale tylko nieliczni chcą do nich przychodzić. Sąsiedzi mogliby się dowiedzieć. Ludzie z HIV są naznaczeni. Trudno im o pracę, o wszystko.

- Nie rozumiem. Przecież prawie wszyscy żyją w Hlabisie z HIV? Dlaczego o tym nie mówią?

- Właśnie dlatego.

Fragmenty książki J. Sachsa Koniec z nędzą

Wtedy właśnie po raz pierwszy zetknąłem się z prawdziwym problemem Afryki – AIDS. Przez poprzednie trzy lata zespół z Harvard University realizował program mający pomóc Zambii stanąć na nogi po katastrofalnym kryzysie finansowym. Niestety, Zambijczycy wcale nie stawali na nogi, ale – przeciwnie – znaczna ich liczba umierała, łącznie z dobrze wykształconymi miejscowymi uczestnikami harvardzkiego programu. Program ten miał „budować zasoby”, a tymczasem Zambia traciła na przykład wykwalifikowane zasoby ludzkie, zanim zdążyła cokolwiek zbudować.

Koszty ekonomiczne rozprzestrzeniania się AIDS są na pewno albo podobne jak w przypadku malarii, albo większe. Afryka traci nauczycieli i lekarzy, urzędników państwowych i rolników, matki i ojców. Już teraz osieroconych dzieci jest ponad 10 milionów. Koszty prowadzenia przedsiębiorstw gwałtownie rosną z powodu niekontrolowanych wydarzeń: ogromnych wydatków na leczenie robotników, nieustannego opuszczania dni pracy i wielkiej liczby zgonów wśród pracowników. Zagraniczny inwestorzy po prostu boją się pogrążenia się w bagnie afrykańskiej klęski AIDS. Miliony gospodarstw domowych bez nadziei zmagają się z chorobą głowy domu, co wymaga niewiarygodnych nakładów czasu i środków, nie mówiąc już o towarzyszących temu emocjonalnych urazach rodziny.