Przedstawienie zagadnienia:

Fair Trade (FT), czyli Sprawiedliwy Handel (SH), to forma pomocy rozwojowej realizowanej z udziałem konsumentów przez organizacje pozarządowe i przedsiębiorstwa, na rzecz społeczności drobnych producentów i pracowników z krajów Globalnego Południa. Do standardów SH należą: gwarantowane ceny minimalne, premie na inwestycje rozwojowe dla lokalnych społeczności, przedpłaty i długoterminowe umowy. Wykluczone jest stosowanie procedur niedemokratycznych, dyskryminacja, praca dzieci i niewolnicza oraz niszczenie środowiska. Angażując się w tę aktywność, odwiedzając strony internetowe, czytając publikacje poświęcone FT, zrównoważonemu rozwojowi i odpowiedzialnej konsumpcji mamy szansę budować własną świadomość i etyczne podejście do codziennych decyzji zakupowych. Dzięki temu, stojąc przy sklepowej półce, nie mamy wątpliwości jakiego dokonać wyboru aby wesprzeć drobnych wytwórców z krajów Globalnego Południa. Dlaczego warto podjąć temat sprawiedliwego handlu z uczniami? Tematyka Sprawiedliwego Handlu umożliwia poznanie obowiązków obywatelskich z perspektywy globalnej i jest dobrym punktem wyjścia do dyskusji o szerzeniu sprawiedliwości na świecie. Nauka o sprawiedliwym handlu zwraca uwagę uczniów na problemy innych ludzi, uczy empatii oraz zachęca do krytycznego i konstruktywnego myślenia na temat zasad rządzących światem ekonomii. Jednocześnie uświadamia możliwość wpływania na procesy ekonomiczne, zachęca do podejmowania działań i ponoszenia za nie odpowiedzialności.

Cel zajęć:

Zapoznanie uczniów z pojęciem Sprawiedliwego Handlu i jego podstawowymi zasadami, uwrażliwienie uczniów na problem różnic między Globalną Północą a Globalnym Południem oraz zachęcenie do podejmowania odpowiedzialnych działań i decyzji.

Metody:

plakat, dyskusja

Środki:

zestaw nazw państw (załącznik 1-należy skserować i pociąć tak, aby na każdego ucznia przypadała jedna nazwa państwa), znak Fair Trade (załącznik 2), arkusze formatu A3, markery, flamastry, karteczki samoprzylepne z napisami 50%, 25%, 13%, 11% i 1%, magnesy lub guma samoprzylepna

Przebieg zajęć:

1. Wprowadzenie

Nauczyciel przedstawia uczniom temat zajęć: Sprawiedliwy Handel i współzależności społeczne.

2. Globalna Północ – Globalne Południe

Nauczyciel zapisuje na tablicy dwa pojęcia: Globalna Północ i Globalne Południe, dzieląc tablicę na dwie części. Zadaniem uczniów będzie umieszczenie nazwy państwa w odpowiedniej części tablicy. Nauczyciel rozdaje każdemu uczniowi kartkę z nazwą państwa (załącznik 1), uczniowie umieszczają kartki na tablicy.
Nauczyciel wyjaśnia uczniom oba pojęcia, po czym wspólnie z grupą sprawdza, czy wszystkie odpowiedzi są poprawne.
Globalne Południe – państwa Globalnego Południa, inaczej kraje rozwijające się, zwane jeszcze czasem błędnie Krajami Trzeciego Świata. Ta ostatnia nazwa, po pierwsze, ma charakter pejoratywny i deprecjonujący, po drugie, jest historycznie niepoprawna. Nawiązuje ona bowiem do podziału świata z okresu Zimnej Wojny na mocarstwa Zachodu, Wschodu oraz tzw. Trzeci Świat, czyli obszary, które znajdowały się poza tymi blokami. Dziś pojęcie Globalne Południe jest określeniem geograficzno-ekonomicznym. Kraje o najniższym wskaźniku ubóstwa – tzw. HDI (Human Developement Index), gdzie mieszkańcy żyją w najgorszych warunkach – w większości znajdują się na południu globu (Afryka, Ameryka Południowa i Azja).
Globalna Północ – kraje położone głównie na półkuli północnej. Głównym wyznacznikiem jest jednak rozwój ekonomiczny, który przejawia się w wyższym niż w przypadku Globalnego Południa poziomie życia mieszkańców. Większość krajów Północy jest pod wpływem tzw. kultury Zachodu i w następstwie globalizacji ujednolica się kulturowo, podczas gdy w krajach Globalnego Południa o wiele mocniej widoczne jest zróżnicowanie kultur. Trzeba pamiętać, że choć Australia leży na półkuli południowej, to pod względem rozwoju zaliczamy ją do krajów Globalnej Północy. Kraje Globalnej Północy i Globalnego Południa, choć z pozoru stanowią dwa odrębne światy, są nawzajem od siebie zależne. Globalna Północ nieustannie korzysta z produktów i zasobów naturalnych znajdujących się na Południu. Z kolei Globalne Południe nadal mocno zależne jest od pomocy ze strony krajów rozwiniętych.

GLOBALNE POŁUDNIE
Chiny
Zambia
Boliwia
Peru
Tajlandia
Papua Nowa Gwinea
Tajwan
Angola
Tanzania
Indie

GLOBALNA PÓŁNOC
Norwegia
Australia
Niemcy
Kanada
Stany Zjednoczone
Polska
Włochy
Estonia
Portugalia
Bośnia

3. Sprawiedliwy Handel w praktyce – gra symulacyjna

KROK 1 – PRODUKCJA SPODNI
Nauczyciel dzieli klasę na 4-osobowe grupy. Każdej z nich daje karton formatu A3. Na kartonach uczniowie rysują parę spodni (na całą stronę). Następnie każda grupa otrzymuje komplet pięciu kar- teczek z napisanymi procentami: jedna liczba to jedna karteczka: 50%, 25%, 13%, 11%, 1%.

KROK 2 – PODZIAŁ DOCHODÓW
Nauczyciel prosi, by uczniowie wycięli narysowane spodnie i pocięli je („na oko”) na kawałki długości odpowiadającej następującym procentowym wartościom: 50%, 25%, 13%, 11% 1% i przyczepili karteczki z procentami do odpowiednich kawałków spodni. Wartości te symbolizują podział kosztów wykorzystywanych na poszczególne etapy produkcji i sprzedaży spodni: reklamę, dochód sklepu/firmy, wynagrodzenie robotników szyjących spodnie, materiał i eksploatację maszyn oraz transport i podatki.
Kolejnym zadaniem uczniów jest przyporządkowanie do kawałków spodni poniższych elementów tak, aby pokazywały jaki procent ceny pary spodni stanowią:
– reklama
– dochód sklepu/firmy
– wynagrodzenie robotników szyjących spodnie
– materiał i eksploatacja maszyn
– transport i podatki

KROK 3 – JAK JEST NAPRAWDĘ?
Kiedy grupy skończą układać etykiety, nauczyciel przedstawia właściwy podział kosztów:
– dochód sklepu/firmy – 50%
– reklama – 25%
– materiał i eksploatacja maszyn – 13%
– transport i podatki – 11%
– wynagrodzenie robotników szyjących spodnie – 1%

KROK 4 – PODSUMOWANIE
Nauczyciel zwraca uwagę uczniów, jak mały procent ceny spodni stanowią pensje pracowników fabryki. Nauczyciel przytacza kilka faktów:
W fabrykach odzieżowych w Bangladeszu kobiety pracują dziennie 11 godzin, mają wolne tylko jedną niedzielę w miesiącu i 3 dni urlopu w roku.
Pracownicy fabryk w Chinach zarabiają poniżej płacy minimalnej: ok. 1 dolara dziennie.
W chińskich fabrykach brak regulaminu pracy i związków zawodowych, powszechna jest niewolnicza praca dzieci.
Źródło: stowarzyszeniecivitas.org

4. Sprawiedliwy Handel w naszej codzienności

Nauczyciel pyta uczniów czy my, mieszkańcy bogatszej części globu, mamy jakikolwiek wpływ na poprawę sytuacji materialnej mieszkańców Globalnego Południa. Jakie znaczenie mają nasze codzienne wybory?
Przykładowe odpowiedzi:
Ogromne znaczenie ma świadoma konsumpcja – wybieranie lokalnych sklepów bądź producentów, kupowanie towarów wyprodukowanych w Polsce, unikanie kupowania produktów pochodzących z krajów znanych z brutalnego łamania praw człowieka, zaprzestanie zakupu wyrobów testowanych na zwierzętach, wybieranie produktów posiadających certyfikat Sprawiedliwego Handlu i rolnictwa ekologicznego, kupowanie towarów w opakowaniu przyjaznym dla środowiska.

5. Promujemy ideę Sprawiedliwego Handlu

Nauczyciel wyjaśnia uczniom na czym polega Sprawiedliwy Handel (zobacz informacje zawarte w przedstawieniu tematu). Następnie prosi uczniów o wymyślenie hasła i grafiki promującej Sprawiedliwy Handel. Na koniec pokazuje ogólnie uznany znak Fair Trade (załącznik 2).