Cele ogólne:

Zapoznanie uczestników z różnicami rozwojowymi występującymi na świecie oraz ich konsekwencjami. Po szkoleniu uczestnik zna kryteria podziału państw ze względu na stopień rozwoju, zna cechy charakterystyczne krajów rozwijających się, potrafi wskazać na mapie kilka przykładów krajów bogatej Północy i biednego Południa, potrafi przedstawić zależności na linii Północ – Południe.

Metody:

dyskusja, praca w grupach, analiza tekstów źródłowych

Środki:

mapa polityczna świata, teksty źródłowe (w załączniku), atlas geograficzny, flipchart, karteczki, flamastry

Przebieg zajęć:

1. Wprowadzenie

Prowadzący przedstawia się, informuje uczestników o temacie i metodach pracy w czasie zajęć.

2. Co to znaczy, że kraj jest biedny lub bogaty?

Prowadzący inicjuje dyskusję na zasadzie burzy mózgów. Zadaje pytanie: Co to znaczy, że kraj jest biedny lub bogaty? Uczestnicy podają przykładowe odpowiedzi; kiedy wyczerpią się pomysły, grupa wspólnie typuje najważniejsze kryteria. Prowadzący zapisuje odpowiedzi na flipcharcie.

3. Praca z tekstem

Prowadzący dzieli uczestników na dwie grupy, które będą pracować równolegle nad tekstami źródłowymi dotyczącymi danych statystycznych (pierwsza grupa) i wzajemnych zależności (druga grupa). Uczestnicy analizują teksty źródłowe:

– Pierwsza grupa przedstawia kryteria zróżnicowania na kraje bogate i biedne, szuka przykładów oraz wypisuje je na samoprzylepnych karteczkach (praca z atlasem),
– Druga grupa szuka przyczyn różnic rozwojowych i przedstawia zależności na linii Północ – Południe.

Prowadzący rozdaje uczestnikom teksty źródłowe (Dane statystyczne oraz Bogaci i biedni), atlas geograficzny oraz samoprzylepne karteczki i flamastry.

W pierwszej kolejności wyniki pracy przedstawia grupa pierwsza – uczestnicy omawiają na forum czynniki, które pokazują stopień rozwoju państwa. Uczestnicy wskazują na dużej mapie politycznej przykłady krajów bogatych i biednych, naklejając samoprzylepną karteczkę.

Następnie wyniki pracy przedstawia grupa druga. Uczestnicy omawiają na forum wnioski po przeczytaniu tekstu – przyczyny podziału na Północ – Południe oraz zależności.

Uczestnicy wspólnie próbują stworzyć definicję KRS (Krajów Rozwijających się), w oparciu o wnioski z pracy w grupach.

4. Podsumowanie

Prowadzący podsumowuje dyskusje, powtarza najważniejsze wnioski i dziękuje uczestnikom za wspólną pracę.

Załączniki:

Załącznik 1

Bogaci i biedni

Mieszkając w Europie – zamożnej, nowoczesnej i szybko się rozwijającej – łatwo zapomnieć, że niecały świat jest w tak dobrej kondycji ekonomicznej. Wielka część powierzchni naszego globu to obszary biedy i gospodarczego zacofania, i to właśnie tam żyje mieszkańców Ziemi.
Niekiedy mówi się o bogatej Północy i ubogim Południu, chociaż oczywiście na Północy też są duże różnice w zamożności poszczególnych państw. Prawdą jest jednak, że największa bieda panuje na Południu – w Afryce, Azji i Ameryce Południowej i Środkowej. O tym, jak wielka przepaść dzieli kraje wysoko uprzemysłowione i kraje rozwijające się, najlepiej świadczy przeciętny roczny dochód narodowy na jednego mieszkańca: w państwach bogatych wynosi on 13 000 dolarów, w biednych – 3 00 dolarów (znaczy to, że w państwach biednych ponad miliard ludzi na Ziemi żyje za mniej niż 1 dolara dziennie).
Nie jest do końca jasne, czemu świat rozwija się tak nierównomiernie. Nie wolno zapominać o tym, że w przeszłości Europejczycy bogacili się kosztem mieszkańców innych kontynentów. Jako kolonizatorzy prowadzili w podporządkowanych sobie krajach gospodarkę rabunkową. Nie wszystko da się jednak wytłumaczyć kolonialną przeszłością. Bez wątpienia znaczący wpływ na zapóźnienie cywilizacyjne i gospodarcze mają różnice kulturowe. W krajach Południa znacznie szybciej od wskaźników gospodarczych rośnie liczba mieszkańców. Przestarzała gospodarka oparta przede wszystkim na mało wydajnym rolnictwie nie zapewnia dostatecznej ilości pożywienia. Rozwój produkcji przemysłowej jest uzależniony od podniesienia kwalifikacji pracowników, co wymaga likwidacji analfabetyzmu i upowszechnienia edukacji. A z tym problemem wiele rządów krajów Południa wciąż nie umie sobie poradzić.
Kraje wysoko uprzemysłowione, czując się odpowiedzialne za stan, w jakim znalazły się dawne kolonie, próbują im na różne sposoby pomagać. Pomoc ta ma charakter doraźny (na przykład dostawy żywności i lekarstw w czasie klęsk żywiołowych) i długofalowy. Jednorazowa dostawa żywności może pomóc przetrwać głód, ale za rok problem najpewniej powróci. Wprowadzanie wydajniejszych technik uprawy może odsunąć widmo głodu na stałe. Niestety, na razie większość takich programów nie spełniła pokładanych w nich nadziei. Przekazywane przez wspólnotę międzynarodową pieniądze są niekiedy marnotrawione.
Dowodem na to, że szybki rozwój krajów o niskim poziomie uprzemysłowienia jest jednak możliwy, są sukcesy gospodarcze Japonii i tygrysów Azji (np. Korei Południowej, Tajwanu, Singapuru).
Mówiąc o pomocy bogatych państw niesionej biednym, trzeba pamiętać, że pewne problemy nasilają się w wyniku działalności zachodnich korporacji. Niektóre z nich, korzystając z nieprecyzyjnego prawa krajów biednych, eksportują do nich substancje zakazane lub niebezpieczne (np. pestycydy lub wycofane z użycia leki). Wiele europejskich firm po awarii w Czarnobylu wysłało do krajów rozwijających się żywność skażoną radioaktywnie wysoko ponad normy obowiązujące w Unii Europejskiej. Kraje bogate przenoszą również niebezpieczne dla środowiska gałęzie produkcji na teren państw biednych, gdzie normy prawne są bardziej liberalne lub w ogóle nie istnieją. Duży wpływ na rozwój produkcji w krajach Południa ma również prawo obowiązujące na Północy, dające pierwszeństwo w handlu producentom z rozwiniętych krajów, stosując faworyzujące ich dotacje i przez to hamując rozwój produkcji na Południu.

Materiały źródłowe pochodzą z zasobów Centrum Edukacji Obywatelskiej

Załącznik 2

Dane statystyczne

Wielkość produktu krajowego brutto na 1 mieszkańca
Państwa najbogatsze:
1. Luksemburg – 45 750 $
2. Szwajcaria – 43 420 $
3. Japonia – 41 080 $

Pastwa najbiedniejsze:
1. Mozambik – 84 $
2. Etiopia – 103 $
3. Kongo – 122 $

Obciążenie długami zagranicznymi liczonymi jako procent PKB:
1. Mozambik – 432
2. Somalia – 406
3. Nikaragua – 395

Państwa o najmniejszej liczbie ludności umiejącej czytać i pisać (w % dorosłej ludności):
1. Niger – 13,1 %
2. Burkina Faso – 18,7 %
3. Somalia – 24,9 %

Państwa o najwyższej liczbie studentów w szkolnictwie wyższym:
1. Kanada
2. Stany Zjednoczone
3. Australia

Przeciętna długość życia:
1. Japonia – 80 lat
2. Islandia – 79,3 lat
3. Kanada – 78,9 lat
4. Sierra Leone – 37,5 lat
5. Malawi – 40,7 lat
6. Uganda – 41,4 lat

Liczba ludności przypadającej na jednego lekarza:
Czad, Erytrea, Gambia, Malawi – 50 000 osób
Finlandia, Singapur, Japonia, Szwecja – 4 osoby

Umieralność niemowląt – liczba zgonów na 1000 urodzeń dzieci żywych
1. Nigeria – 191
2. Angola – 170
3. Afganistan – 165

Materiały źródłowe pochodzą z zasobów Centrum Edukacji Obywatelskiej